Знаменитости

Авицена ( Ибни- и Сина)

Автор е на 450 книги върху широк кръг от теми, от които до наши дни са достигнали около 240, включително 150 в областта на философията и 40 – на медицината.

Share

Абу Али ал-Хусайн ибн Абдалах ибн ал-Хасан ибн Али ибн Сина

Авицена е роден през 980 г. в малкия град Афшана.Още от ранна възраст, Авицена проявява заложби. Първоначално е обучаван от баща си

Aвицена (известен още като Ибн Сина) е най-значимият арабски философ и един от най-великите мислители на света

На тринадесетгодишна възраст, Авицена се захваща да изучава медицина и за около три години я усвоява майсторски. Той започва да лекува пациенти, често пъти безплатно, като внедрява и новаторски за времето си методи за лечение. Когато е на осемнадесет години, Авицена вече е завършен лекар.

 Той започва да пише на 21 години. Около 240 съществуващи заглавия носят неговото име и вероятно са писани от него. Сред творенията му са книги в областта на математика, геометрия, астрономия, физика, метафизика, медицина, филология, музика и поезия.

Образованието на Авицена е белязано със забележителни открития. За първи път той забелязва ретината, описва заболяването менингит като състояние на възпаление на мозъчните обвивки, систематизира и дава характеристики на основните видове жълтеница, открива, че много инфекции могат да се предадат от майката на бебето през плацентата. Той е автор на способа да се отвори трахеята в случай на асфикция.

 Междувременно, Авицена проявява силен интерес и към философията. Най-вече сам, без учител, той учи логика и метафизика, но и получава напътствия от един от най-добрите учители по онова време, математикът Абу Абдуллах Натели

Авицена е автор със значителен принос към ранната ислямска философия, особено в областта на логиката, етиката и метафизиката. Повечето му трудове са писани на арабски – езикът на науката в Близкия Изток по това време – а някои и на персийски. Със значение за езикознанието до наши дни са няколко книги, които той пише на почти чист от арабизми персийски език, най-вече „Философия за Ала ад-Даула“. В своите коментари на Аристотел той често го критикува, насърчавайки дискусиите в духа на мюсюлманския иджтихат.

Авицена умира през юни 1037 година на петдесет и осем години, по време на Рамазана, и е погребан в Хамадан.

 

 

 

Знаменитости

Защо Саади е все още жив?

Саади вече 700 години е известен в Иран като първия учител.

Share

Саади – поетът на човечността

Саади е любимец на всички, които говорят персийски, както и на почитателите на литературата. Той стои на върха на изящната персийска проза. Неговите стихове и разкази от двата прочути труда — „Бостан“ и „Голестан“ — са на устата на народа. Много хора в обществото се обръщат към творбите на Саади, за да изразят своето достойнство и място в живота.

Значение и литературни особености на Саади

Краткостта и простотата на изказа са две от най-важните характеристики на творчеството му. Днес миролюбивостта на Саади е известна в целия свят. Неговите произведения, написани в изящен език, подчертават човечността, стремежа към справедливост, етичността и избягването на това да се причинява страдание на другите.

Ясен пример за тези качества се вижда в прочутите му стихове:

„Децата на Адам са части от едно тяло,
създадени от една и съща същност.
Ако времето нарани една част,
другите части не намират покой.
Ти, който си безчувствен към мъките на другите —
не заслужаваш да те наричат човек.“

Саади сред иранците

Иранците се гордеят с това, че имат поет като Саади. Хората смятат дори краткия престой в мавзолея му за голяма чест. Славата на този велик поет от VII век по хиджра (XIII век сл. Хр.) е преминала политическите граници на Иран, а част от обширността на културните му предели се дължи именно на Саади. Защото той говори за мир, обич, търпимост и доброта — качества, които друг велик поет, Хафез, също подчертава. Хафез казва в своя прочут газел:

„О, Саади, човек с добро име не умира никога.
Умрял е онзи, за когото не се говори с добро.“

Саади — първият учител

Саади е признат за „първия учител“ в Иран вече почти седем века. Носи титли като „Шейх-е аджл“ (Великият шейх), „Устад-е сухан“ (Учителят на словото) и „Падшах-е сухан“ (Царят на словото). Тези почетни наименования са му дадени от хората на словото заради изяществото на неговата проза и поезия. Произведенията му са сред основните източници за обучение по персийски език и литература.

Пълното име на Саади е: Абу Мохаммад Мошреф ал-Дин Мослех ибн Абдуллах ибн Мошреф, но той е известен с литературния си псевдоним — Саади. Казва се, че е приел това име в чест на Абу Бакр ибн Саад ибн Занги — най-известния атабак на областта Фарс. Династията на атабаците е управлявала Шираз през VII век по хиджра.

Образование и пътешествия

В младостта си Саади отива да изучава религиозни и литературни науки в медресето Низамия в Багдад. Там е бил ученик на велики учители като Шихаб ад-Дин Сухраварди и Ибн Джоузи. След като изучил арабска граматика, Корана, ислямското право и основите на религията, пътува като проповедник до Хиджаз, Сирия и Мала Азия.

„Бостан“ и „Голестан“ – световни шедьоври

Вдъхновен от преживяното по време на пътешествията си, Саади написва първата си книга – „Бостан“, която е изцяло в стихове. Той я посвещава на Абу Бакр ибн Саад ибн Занги при завръщането си в Шираз през 655 г. по хиджра (1257 г. сл. Хр.).
Британският вестник Гардиън включва „Бостан“ на Саади сред 100-те най-велики книги в историята на човечеството.

Историята на написването на „Голестан“ е различна — Саади я написва за около шест месеца. Тази книга е изцяло посветена на житейските уроци. Заглавията на осемте ѝ глави — като „Поведение на владетелите“, „Моралът на дервишите“, „Добродетелта на скромността“, „Ползата от мълчанието“, „Любов и младост“, „Старост и слабост“, „Възпитание“ и „Етикет в общуването“ — свидетелстват за това. Думите на Саади в тази книга са се превърнали в пословици сред народа.

Гробницата на Саади

Гробницата на Саади се намира в Шираз, известна като „Саадие“. Тя е разположена в подножието на планината Фахандж. Смята се, че на това място е била неговата ханака (приют за дервиши и духовни учители).
Гробницата е построена в традиционен ирански архитектурен стил – осмоъгълна сграда, с прекрасна градина и зеленина, която днес е духовно прибежище за много любители на литературата и изкуството в Иран.

Денят на Саади

21 април (1 ордибехещ по иранския календар) е обявен за Национален ден на Саади в календара на Иран.

Знаменитости

Не бива да се пренебрегва Низами

Низами, прочут персийски поет, е една от знаменитостите на Иран.

Share

Низами – майсторът на персийската поетична епика

Джамал ад-Дин Абу Мухаммад Иляс бин Юсуф бин Заки бин Муайяд, известен с поетичния си псевдоним Низами, е роден през VI век по хиджра (XII в. сл. Хр.) в селцето Ганджа. Той е напълно запознат с литературните науки, астрономията, ислямските науки, правото (фикх), теологията (калям) и арабския език. Разказването на истории и алегории в поезията, което по-късно става известно като лирика, достига своята кулминация с Низами.

Думата „гина“ (غِنا) в речника означава красива песен или мелодия, а в персийската литература се отнася до поезия или проза, която изразява личните чувства и емоции на автора. Низами Ганджеви е създателят на нов литературен стил в персийската поезия – той въвежда диалогичния, разказен стил в римуваната поезия.

Произведения на Низами

Най-важното му произведение е „Петте съкровища“ или „Хамсе“, което включва:

  1. Махзен ал-асрар (Съкровищницата на тайните)

  2. Хосроу и Ширин

  3. Лейли и Меджнун

  4. Хафт Пейкар (Седемте образа / Седемте красавици)

  5. Искендер-наме (Книгата за Александър Велики)

Тези пет поеми не са единственото, което Низами е оставил – от него са останали и диван (сборник с газели и касиди). Всички литературоведи единодушно признават, че умението на Низами в избора на точни и красиви думи и създаването на оригинални словосъчетания е ненадминато и достойно за пример.

„Лейли и Меджнун“ и „Хосроу и Ширин“ са две негови поеми, които са дълбоко обикнати от иранския народ. Историята на любовта между цар Хосроу Парвиз (велик сасанидски владетел) и принцеса Ширин (арменска принцеса) е добре позната в иранските домове. Пламенната любов между Лейли и Меджнун се е превърнала в алегория за върховната любов, а иранците я смятат за най-чистото проявление на влюбеността.

Останалите три поеми от „Хамсе“ са по-малко известни сред широката публика заради своята сложност, философски теми и използване на арабски термини, но това по никакъв начин не намалява литературната им стойност.

„Махзен ал-асрар“ обхваща важни теми като самопознание, Богопознание и морални добродетели.
„Хафт Пейкар“, известно също като „Бахрам-наме“ или „Седем купола“, представя различни културни и социални елементи от времето на Низами, включително астрономия, етика, култура и теология.
„Искендер-наме“, последната поема от „Хамсе“, се състои от две части: „Шараф-наме“ и „Икбал-наме“, с общо около 1500 стиха. Смята се, че Низами е написал тази творба в напреднала възраст, изпитвайки големи физически трудности, и е вложил в нея цялата си мъдрост, знания и опит, както и елементи от тюркската култура на Азербайджан.

Влияние и подражатели

Много поети са се вдъхновили от разказвателния стил на Низами. Например:

  • Амир Хосров Дехлави пише свои пет поеми, вдъхновени от „Хамсе“: Мотла‘ ал-анвар, Хосроу и Ширин, Лейли и Меджнун, Огледалото на Александър, Осемте рая.

  • Ходжауи Кермани също пише своя „Хамсе“, включваща поемите Хомай и Хомайун, Гол и Норуз, Роузат ал-анвар, Камал-наме и Гохар-наме.

  • Абдуррахман Джами създава „Седемте трона“ (Хафт Орянг), включваща седем поеми като Саламан и Абсал, Юсуф и Зулейха, Себха ал-абрар и др.

Произведенията на Низами са преведени на много езици. В старите персийски учебни школи те са били част от задължителната учебна програма.

Наследство

Всички поеми на Низами са написани на персийски език. Той гордо заявява:

„Целият свят е тяло, а Иран — сърцето му.
И нека не се срамува онзи, който казва това сравнение.“

Низами умира между 602 и 612 г. по хиджра (около 1205–1215 г. сл. Хр.) в родното си Ганджа.
На 12 март (21 исфанд по иранския календар) в Иран се чества Денят на Низами Ганджеви, велик мъдрец и поет.

Знаменитости

Чудото на поезията на Хафез

Стиховете на Хафез са показали върха на красотата на персийския език.

Share

Диванът на Хафез е една от книгите, които се намират в повечето домове в Иран.
Хафез, „Лисан ал-Гхайб“ и „Ширин Сохан“
Газелите в Дивана на Хафез са водач за хората. Хората отварят Дивана с намерение и надежда, че стиховете на Хафез ще донесат късмет и добро бъдеще. В дългите зимни нощи, особено в нощта на Йалда – последния ден на есента и първата нощ на зимата, семействата четат и тълкуват газелите на Хафез заедно. Ако се разходите по големите улици на градовете в Иран, може да срещнете хора, които ще ви помолят да спрете за малко, за да ви направят „фал“ (гадание) с Хафез. Те правят „фал Хафез“. Иранците вярват, че Диванът на Хафез, тъй като поетът е „Хафиз Кул Куран“ (т.е. запаметил целия Коран), е вдъхновен от божествени тайни и може да предсказва бъдещето. Хафез е известен в Иран като „Лисан ал-Гхайб“ — този, който знае тайните на невидимото и скритото. Също така заради красноречието и сладката си реч иранците го наричат „Хафез Ширин Сохан“ (Хафез с красивата реч).

Хафез и Гьоте
„Хафез“ е поетичното име на Хожа Шамс ад-Дин Мохамед. Поетите често слагат своето тъждествено име (т.е. „теклас“) в края на стиховете си. Хафез от младежките си години започва да учи Корана и става „Хафиз Кул Куран“ — този, който е запаметил Корана изцяло. Той е владеел Корана на 14 различни четения. Хафез е имал пълно познание по арабска литература и ислямски науки, и е бил майстор в тълкуванието, богословието, мъдростта и литературата. Повечето стихове на Хафез са в поетичната форма „газел“. Газел означава „разговор с любимия и любовно излияние“. В персийската литература газелът е стихотворение с рима и повторение, където редовете са свързани по специфичен начин. Хафез е ненадминат в жанра на газела сред персийските поети. Затова и Диванът на Хафез остава вторият най-продаван и четен в Иран след Корана. Младото поколение също обича и чете неговите газели.

Хафез е бил повлиян от големи персийски поети преди него като Фирдоуси, Низами Ганджеви, Молана, Саади, Ираги, Ходжа Кермани, Обейд Закаани и Салман Савоужи и е оказал голямо влияние върху поетите след себе си. Сред чуждестранните поети, повлияни от Хафез, е немският Гьоте. Гьоте написал своя „Източно-западен диван“ под влияние на Дивана на Хафез. Известно е, че Гьоте е казал на Хафез: „О, Хафез, желанието ми е да съм само един от твоите последователи“. През 18-и и 19-и век стиховете на Хафез са преведени на европейски езици.

Поезията на Хафез е допринесла за успеха на традиционната иранска музика. От друга страна, музиката усилва емоционалното въздействие на неговите стихове върху хората.

Смъртта на Хафез
Хафез е роден в Шираз през 726 хиджрийска година (1325 г. сл. Хр.) и починал през 792 хиджрийска година (1386 г. сл. Хр.). Диванът започва с газела:
«اَلا یا اَیُّهَا السّاقی اَدِرْ کَأسَاً و ناوِلْها/ که عشق آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها»
(О, пияч, донеси чашата и подай я, любовта първоначално изглеждаше лесна, но после стана трудна).
Казват, че последната газела е:
«فاتحه‌ای چو آمدی، بر سر خسته‌ای بخوان/ لب بگشا که می‌دهد، لعل لبت به مرده جان...»

Около 65 години след смъртта на Хафез е построен мавзолей в негова чест. Гробницата му в Шираз се нарича „Хафезие“. Тя се намира в зелен оазис.

Ден на възпоменание
12 октомври, което съвпада с 20-ия ден на месец Мехр в иранския календар, е обявен за Ден на почитане на Хафез. В този ден ежегодно в Шираз се провежда церемония с участието на изследователи от цял свят.

Знаменитости

Шахнаме на Фирдоуси — историческата памет на иранския народ

Иранците смятат, че поддържането жив спомена и името на мъдрия Абулкасим Фирдоуси е равно на поддържането живата си национална и културна идентичност.

Share

Мъдрият Абулкасим Фирдоуси е най-великият национален епически поет на Иран. Името на Фирдоуси е тясно свързано с епоса. Простото значение на думата „епос“ е смелост и храброст. Епическият герой в разказа и поезията притежава изключителна физическа и духовна сила. Способностите на този герой надхвърлят тези на обикновения човек.

Фирдоуси преди Шахнаме

Мъдрият Абулкасим Фирдоуси е роден през 329 хиджрийска година (около 940 г. сл. Хр.) в село Баж, което е част от град Тус в провинция Хорасан Разави. Този велик и известен ирански поет е бил син на селянин. Той се е научил да чете и пише в училището на селото Баж и после е продължил образованието си в училището на град Тус. Там Фирдоуси се запознава с „Абумансур Мохамед ибн Ахмад“, известен като Дагики Туси. Дагики е един от първите епически поети в историята на персийската литература. Той е живял само 30 години, през които се е опитвал да превърне националните истории на Иран от книгата „Шахнаме Абумансури“ в стихове. Той е написал около хиляда стиха за историята на Гаштасп и появата на Заратустра, но е бил убит от своя слуга. Фирдоуси, след като научил за незавършената работа на Дагики Туси, решава да я завърши. Източникът на Шахнаме е прозаичната книга „Шахнаме Абумансури“, като Фирдоуси включва и хиляда стиха на Дагики в своя труд.

Шахнаме на Фирдоуси — достойнство на иранския народ

Фирдоуси е бил привързан към древните истории. По време на живота му, Саманидите са управлявали Иран. При тях персийският език (фарси дари) бележи голям напредък. Въпреки че официалният и административен език е бил арабски, Саманидите са позволили на персийските поети да творят на своя език. Фирдоуси използва тази възможност и с написването на Шахнаме възвисява националното, човешкото и светогледното разбиране на иранеца. Чрез Шахнаме Фирдоуси успява да съхрани корените, миналото и славата на иранския народ завинаги в историята.

Шахнаме е наричана „достойнството на иранския народ“. Герои като Ростам, Сохраб, Каве Железаря и Симург са положителни образи, а Захак и Кейкавус — отрицателни. Главният герой в Шахнаме е Ростам, който има голяма сила и се бори с демони, побеждавайки ги всички. Историята за Ростам и Еспандияр е популярна сред хората вече повече от хиляда години. Книгата се състои от три части — митологична, героична и историческа.

Заради Фирдоуси и неговото огромно произведение Шахнаме, големите литературни и поетични личности на Иран смятат периода на Саманидите (4-ти век по хиджра, 10-ти и 11-ти век по нов стил) за най-значимия период на епическата поезия в Иран.

Здравият паметник на Фирдоуси

Мъдрият Абулкасим Фирдоуси умира през 402 хиджрийска година (около 1032 г. сл. Хр.) след 73 години живот в родното си място. На 25-и ордибехешт (14 май) в иранския национален календар се отбелязва „Денят на възхвала на Фирдоуси“ и „Почит към персийския език и литература“. Иранците смятат, че съхраняването на паметта и името на мъдрия Абулкасим Фирдоуси е равносилно на поддържането на своята национална и културна идентичност. Гробницата на Фирдоуси е на 28 километра от село Баж. Всяка тухла от тази сграда, заради своята величина и здравина, напомня на посетителите за епоса, който Фирдоуси е създал с Шахнаме. Персийският език и иранците са задължени на Фирдоуси, точно както той самият е написал:

„Много страдах през тези тридесет години,
и оживих персийския език с това.“

Знаменитости

Моулана, изключителен ирански поет и мистик.

Молана е велик персийско-говорящ поет и мистик, който е живял през седмия век по хиджра около XIII век

Share

Мавлана, поет и мистик от седми век хиджри (тринадесети век по Грегорианския календар), се е родил в Балх по време на владичеството на Хорезмийците в Хорасан, Иран, и е починал в Коня, днешна Турция. Основните произведения на Мавлана са „Маснави“, „Диван на Шамс“ (или „Сборникът на Шамс“), рубаии, писма (Мактубат), „Фийе ма фийе“ и „Седемте беседи“ — всички те са на персийски език. Пълното име на този велик ирански поет е Джалал ад-Дин Мохаммад Балхи, а по света е известен с имената Мавлана, Молана и Руми.

Срещата със Шамс
Мохаммад бин Хюсеин Хатиби, известен като Баха ад-Дин Уалад и Султан ал-улема, е бащата на Мавлана. Казва се, че бащата на Мавлана е изпитвал неблагосклонност от страна на султан Мохаммад Хорезмий и пътувал през Нишапур, Багдад и Мека до Шам (Дамаск), а оттам — до Ерзинджан, който е в Източна Анатолия, Турция. Султан Ала ад-Дин Кей Кубад от Селджуците поканил бащата на Мавлана да посети Ерзинджан. Това пътуване било от голямо значение за Мавлана, тъй като му дало възможност да срещне друг известен ирански поет — Атар, и да получи като дар книгата „Асрарнаме“. Мавлана е бил ученик на големи учители като Бурхан ад-Дин Мухаккик Термизи, Камал ад-Дин ибн Адим (виден ханафитски правист) и Мохи ад-Дин ибн Араби, но човекът, който събудил истинска вътрешна революция в него, бил Шамс Тебризи. Преди да срещне Шамс, Мавлана е бил оратор, понякога замествал баща си и дори Мохи ад-Дин ибн Араби, преподавайки религиозни въпроси. След срещата със Шамс Тебризи, той оставил проповедите и се отдал на поезията и мистицизма.

Раздялата със Шамс и създаването на вечни творби
Само 16 месеца след тяхната среща, Шамс внезапно заминал от Коня за Дамаск. Историците смятат, че раздялата се дължала на завистта на околните. Шамс се върнал в Коня по настояване на Мавлана, но престоят му бил кратък и след това той напуснал града завинаги. Двете най-значими и влиятелни произведения на Мавлана — „Маснави“ и „Диван на Шамс“ — били създадени след раздялата им, насърчени от приятеля му Хусам ад-Дин Челеби. До днес стихотворенията и прозата на Мавлана са основни източници за любителите на мъдростта и суфизма. През живота си Мавлана е живял в части от днешните Иран, Афганистан, Таджикистан и Турция, поради което творбите му са преведени и са популярни в тези страни.

Последната песен на Мавлана
Мавлана починал на 5-и джумада ал-ахир, 672 хиджри (1264 г. сл. Хр.), на 66-годишна възраст, вследствие на висока температура и болест. Роднините му били до него в последните му моменти, а хората от Коня – мюсюлмани, християни и евреи – скърбели за него 40 дни. Последното му стихотворение, което е известно като неговото прощално, гласи:
„Постави глава на възглавницата, остави ме сам,
остави ме да бъда безразборен скитник на нощта.
Ние сме вълни на страст, сами през деня и нощта,
ако искаш – прости ми, ако искаш – бъди суров...“

Гробницата и музейът на Мавлана се намират в град Коня.
На 30 септември, съответстващ на 8-и месец Мехр в иранския календар, в Иран се отбелязва Денят в памет на Мавлана.

Знаменитости

Ибн Сина – безсмъртният мъдрец на всички времена

През цялата история трудно може да се намери личност като Ибн Сина – човек, който е достигнал върховно майсторство във философията, медицината, математиката и другите науки на своето време.

Share

 

Абу Али Сина**, известен още като **Ибн Сина**, **Пур Сина** и **Шейх ар-Раис**, е велик лекар, учен, философ, астроном, писател, математик и химик от IV век по иранския (хиджрийския слънчев) календар. Този ирански учен се ражда на 1-и шахривар 359 г. по хиджрийския слънчев календар (980 г. сл. Хр.). Абу Али Сина притежавал забележителни умения във всички науки, особено в медицината, поради което е наричан **баща на медицината**. Сред най-важните му трудове са *Канон на медицината*, *Книга на изцелението* и *Енциклопедията на науките* (*Данешнаме-е Алаа’и*). Периодът на научната дейност на този велик учен е известен като **Златният век на исляма**.

Още от детството баща му полагал много усилия за неговото обучение и възпитание. Той изучавал ислямско право (фикх) при учителя Исмаил Захед. След това баща му го изпратил да учи логика и геометрия при учителя Абу Абдула Натали. На десетгодишна възраст Ибн Сина вече бил научил Корана наизуст и познавал арабската граматика, литературата, геометрията и математиката. Сред книгите, които изучавал в детството си под ръководството на различни учители, са *Начала* на Евклид, *Въведение* на Порфирий и *Алмагест* на Птолемей.

След като прочел 40 пъти метафизиката на Аристотел (*Метафизика*), Ибн Сина не успял да разбере значението ѝ, но с помощта на книгата *Целите на метафизиката* на Фараби най-накрая проникнал в същността ѝ. Чрез изучаването на трудовете на предишни лекари той успял за кратко време да усвои медицината. В младостта си излекувал болестта на един саманидски емир, като в награда получил достъп до личната библиотека на саманидските принцове, което му дало възможност още повече да обогати своите знания.

 

### Философската система на Ибн Сина

 

Философската система на Ибн Сина, както като цяло, така и по отношение на някои от основните ѝ принципи, оказала **най-дълбокото и трайно влияние върху ислямската философия** след него, както и върху **европейската философия от Средновековието**.

Тази философска система е **съчетание** от основните елементи на **перипатетическата философия (аристотелизма)** и някои характерни черти на **неоплатонизма**, в синтез с ислямската религиозна представа за света. Въпреки това Ибн Сина на първо място е последовател на **Аристотел**, за когото казва: *„Имам на мъдреците и учител на философите – Аристоталис“* (Аристотел).

Но това следване на Аристотел не е сляпо или фанатично – Ибн Сина в основни линии следва възгледите на Аристотел, но на места внася **иновативни елементи**, **обяснява неяснотите**, **разширява** и понякога **добавя нови аспекти** към аристотеловото мислене. С помощта на елементи от **плотинизма и неоплатонизма**, той се опитва да създаде **нова философска система**, макар че житейските обстоятелства – особено **ранната му смърт** – не му позволяват да я довърши. Той нарича тази система **„Източна философия“** или **„Източна мъдрост“**.

По тази философия изследователите отдавна изказват различни мнения. Въпросът е повдигнат за пръв път от **италианския ориенталист Налино** в статия, публикувана в италианското списание *Rivista degli Studi Orientali*, озаглавена „Източната или интуитивната философия на Ибн Сина“. В нея авторът показва, че според Ибн Сина става дума за **„източна философия“**, а не **„интуитивна“ (ишраки)**.

### Дейност и последни години на Ибн Сина

На 21-годишна възраст Ибн Сина написва първото си философско произведение, озаглавено *Ал-Урудийа*, по молба на Абу ал-Хайр Урудий. След смъртта на баща си постъпва на служба в държавната администрация и няколко пъти е назначаван за **визир**, поради което си спечелва завистта на други и е хвърлен в затвора. След това успява да избяга от затвора.

Прекарва известно време в **Горган**, където пише множество книги. През този период **Абу Убайд Джузджани** става негов ученик и записва много от трудовете и биографията му. По-късно Ибн Сина отива в **Рей** и служи при **Маджд ад-Даула Дейлями**, където остава известно време. После се премества в **Хамадан**, където написва своята най-известна медицинска книга – *Канон на медицината* (*Ал-Канун фи ат-Тиб*).

През живота си обучава много ученици, сред които **Абу ал-Хасан Бахманияр б. Марзбан**, **Абу Убайд Джузджани** и **Абу Абдула Масуми**. Той води много известна дискусия с **Абу Саид Абу ал-Хайр**.

Ибн Сина пише и литературни произведения. Над 20 произведения на персийски се приписват на него, сред които със сигурност негови са *Данешнаме Алаа’и* и трактатът *Рисала-е набз* (За пулса).

Ибн Сина умира през 416 г. по иранския календар (1037 г. сл. Хр.) в град **Хамадан**, където е и погребан. В чест на хилядолетието от неговото рождение **Националното дружество за културно наследство** построява мавзолей на неговия гроб. Днес **гробницата на Ибн Сина** се намира на **площад Буу Али Сина в центъра на Хамадан** и е обявена за национален паметник на Иран през 1376 г. по иранския календар (1997 г. сл. Хр.).

 

На **23 август**, съответстващ на **1-и шахривар** в иранския календар, в чест на този велик лекар денят е обявен за **Ден на лекаря и почит към Абу Али Сина**.

 

Знаменитости

Абу Рейхан Бируни — легенда на безпристрастността

Абу Рейхан Бируни се смята за един от най-великите и най-влиятелни учени на X и XI век.

Share

Абу Рейхан Мохамад ибн Ахмад Бируни

 

Абу Рейхан Мохамад ибн Ахмад Бируни  е признат за един от най-големите учени в историята на Иран, благодарение на задълбоченото си познаване на множество науки от своето време. Той се ражда на 13 шахривар 352 г. по иранския календар (973 г. сл. Хр.) в област Кас (един от градовете в провинция Хорезм) в село „Бейрун“.

Още като дете, поради своя изключителен гений и дарба, той усвоява както основите, така и напредналите нива на науки като персийска литература, арабска граматика и синтаксис, философия, математика, логика и астрономия. В този път се ползва от знанията на учители като шейх Мустафа Урганджи, Абдосамад ибн Хаким и Абу Наср — водещи математици и астрономи на своето време.

Този велик астроном започва своята научна дейност още в младостта си и за да разшири своите знания, поема пътя към Хорасан, Рей, Табарестан и Джорджан (в близост до днешната провинция Мазандаран). По време на престоя си в Джорджан посещава владетеля на града и написва книгата „Останалите следи от отминалите поколения“ (на арабски: *آثار الباقیه عن القرون الخالیه*), известна с краткото си име *Асар ал-бакия*, посветена на история и география. След това се завръща в Хорезм и, след като тази област бива завладяна от Махмуд Газневи в края на четвъртото столетие по иранския календар, той по покана на владетеля се отправя към Газна. Там, както и в други градове, до края на живота си продължава научната си дейност.

 

---

 

Творчество на Абу Рейхан Бируни

Бируни се ползва с уважението на султан Махмуд Газневи и прекарва най-плодотворните години от живота си в неговия двор, където пише „Канон Масуди“ в негова чест. Той владее сирийски, санскрит, персийски, иврит и арабски. Макар да се занимава с почти всички науки на своето време, най-голямо влечение има към математиката, на която посвещава по-голямата част от времето си.

Бируни е автор на над 113 книги в различни области — медицина, астрономия, история и география. Сред тях се открояват:

Изследване за Индия“ (تحقیق ماللهند*) — доклад от пътуването му до Индия и описание на обичаите на индийците;

Канон Масуди“** — за ислямската астрономия, сферичната тригонометрия, Земята, Слънцето, Луната и планетите;

Тълкуване на основите на изкуството на астрологията“ (التفهیم لأوائل صناعة التنجی) — астрономически труд, дълго време използван като учебник;

Ал-Джамахир фи марифат ал-джавахир“— труд за минералите и различни скъпоценни камъни;

„Ас-Сайдена фи ат-Тиб — книга по фармакология, описваща химичните вещества, техните свойства и начини на приготвяне.

Бируни предлага новаторски идеи и теории в различни науки. В астрономията — теорията за въртенето на Земята около оста ѝ и методи за определяне посоката на кибла в различни местоположения. В географията — изчисления на географска дължина и ширина и съставяне на карти. В химията и минералогията — изчисляване на относителната плътност на елементи, особено на благородните метали. В медицината и фармацията — превод на терминологията и наименованията на лекарства на арабски и персийски. Освен това той се изказва по теми като образуването на земната повърхност, превръщането на моретата в суша и възникването на света.

 

Бируни и неговата борба с фанатизма

 

Онова, което европейците правят през XVI век с научната и културната революция, Бируни извършва още през X век. Той разглежда наследството на древните рационални и традиционни науки със скептицизъм и критика, отказвайки се да приеме нещо, без да го е изследвал задълбочено сам. Най-важният аспект от научната му личност е стремежът към истината и отказът от фанатизъм и сляпо следване на установени възгледи. Според него фанатизмът „ослепява зрящите очи и оглушава слушащите уши“, водейки човека към действия, които разумът не одобрява.

 

Той не се колебае да критикува предишни учени, включително и Аристотел. Заради влечението си към обективния подход, Бируни не се задоволява с думи и писания, а проявява голям интерес към експерименти и пряко наблюдение на природните явления. Той гледа на науката през призмата на религиозната светогледна система и смята, че изследването на географията и природните науки е позволено, тъй като има значение за духовния и религиозен живот на ислямското общество.

Смъртта на Абу Рейхан Бируни

 

Абу Рейхан Бируни умира на 22 азар 427 г. по иранския календар (1048 г. сл. Хр.) в Газна (днешен Източен Афганистан), на 75-годишна възраст, и е погребан там. На 4 септември, съответстващ на 13 шахривар, в националния календар на Иран се отбелязва **Денят на честването на Абу Рейхан Бируни.

Знаменитости

Омар Хаям – учен, придобил световна слава като поет

Омар Хаям е ирански поет и математик с международна слава.

Share

Омар Хаям – философ, математик, астроном и поет

 

Гиясаддин Абу-л-Фатх Омар ибн Ибрахим Хаям Нишабури, известен като **Омар Хаям**, е ирански философ, математик, астроном и поет, роден през 439 г. по хиджра (1047 г. сл. Хр.) в град Нишабур. Този астроном, философ, математик, медик и поет е живял през епохата на селджуците. Един от неговите титли е „Ходжат ал-Хак“ (Доказателство за Истината). В родния си град той усвоява философията и математиката, които били сред основните науки по онова време. Някои историци го считат за ученик на Авицена (Ибн Сина). Историци и учени, съвременници на Хаям и след него, единодушно признават неговото майсторство във философията.

 

Макар че днес Омар Хаям е по-известен като автор на четиристишия (рубаи), той е бил велик философ и математик, който през дългия си живот е направил важни открития в областта на математиката и астрономията. В старите книги, посветени на живота и делото на Хаям, има значителни разминавания относно датата на неговото раждане и смърт. Първият източник, който подробно представя Омар Хаям, е „Четири трактата“ на Низами Арузи, написан около 550 г. по хиджра (1155 г. сл. Хр.). Второто жизнеописание е дело на Абу-л-Хасан Али Бейхаки в книгата „Допълнение към портрета на мъдреците“ или „История на мъдреците“, написана през 556 г. по хиджра (1161 г.). И двамата автори са били съвременници на Хаям и са го познавали лично.-

Творчеството на Омар Хаям

През 461 г. по хиджра (1068 г. сл. Хр.) Хаям заминава за Самарканд, където под покровителството на Кади ал-Кудат Абу Тахир Абд ал-Рахман ибн Ахмад създава своето значимо произведение в областта на алгебрата. По-късно заминава за Исфахан, където с подкрепата на селджукския султан Меликшах и неговия везир Низам ал-Мулк, работи в обсерваторията, основана по заповед на султана. Резултат от тези изследвания е **реформата на тогавашния ирански календар** и създаването на **календара Джалали**.

 

След убийството на Низам ал-Мулк и впоследствие на Меликшах, Хаям се завръща в Хорасан и извършва повечето си научни дейности в град Мерв. Той е първият в историята на математиката, който класифицира уравненията от първа до трета степен, и с помощта на геометрични построения, базирани на конични сечения, предлага общо решение за тях. Почти четири века преди Декарт Хаям достига до едно от най-важните постижения в историята на алгебрата и дори на всички науки.

При опитите си да докаже **паралелния постулат** в трактата *„Обяснение на трудностите в постулатите на Евклид“*, той формулира дълбоко понятие в геометрията. Освен това написва кратки трактати в области като **механика, хидростатика, метеорология, теория на музиката** и др. Сред основните му трудове са:

„Трактат за доказателствата в алгебрата и съпоставянето“* (на арабски)

„Трактат за сътворението и възложението“* (на арабски)

„Разумната светлина в предмета на всеобщата наука“* (на арабски)

Трактат за всеобщото битие*

 И най-известното му поетично произведение – **„Четиристишия“** (на персийски)

Четиристишията на Хаям

Освен забележителните си познания в различни науки – математика, астрономия, геометрия и философия – Хаям е и изкусен поет. През последните два века той добива световна известност именно благодарение на **своите рубаият (четиристишия)**, които за първи път са преведени на английски от **Едуард Фицджералд** и поставят Хаям редом до четиримата велики поети на света – **Хомер, Шекспир, Данте и Гьоте**.

 

Френските ориенталисти също допринасят за популяризирането на Хаям в Западния свят. През 1875 г. **Гарсен дьо Таси**, известен френски ориенталист, отнася 10 рубаията на Хаям във Франция. През 1867 г. **Никола**, консул на Франция в град Решт, публикува първия превод на рубаията на френски език. **Андре Жид** също се запознава с Хаям чрез превода на Фицджералд и в книгата си *„Земни блага“* отразява някои от философските теми от четиристишията на Хаям.

 

Поезията на Хаям, написана в кратката форма на рубаят, е проста и без претенциозни езикови украси, но изпълнена с дълбоки философски значения и е плод на съзнанието на един велик мислител, изправен пред великите тайни на сътворението. Основните теми в рубаията му са **съмнението и удивлението**, **осъзнаването на смъртта и преходността**, и **призив към ценене на времето и живота**.

Ден на Омар Хаям

Омар Хаям умира в Нишабур и е погребан в родния си град. Гробницата му се намира в градината, където се намира и гробът на Имамзаде Махрук. **18 май**, съответстващ на **28 ордибехещ** по иранския календар, е обявен за **Национален ден на Омар Хаям** в Иран.

Знаменитости

Защо трябва да преоткрием Атар?

Ат̣ар Нишапури беше велик човек и именно затова около неговата личност и живот са се разказвали множество легенди и истории.

Share

                            Ат̣ар Нишапури – живот и дело

Ат̣ар Нишапури е роден през 540 г. по хиджра (1146 г. сл. Хр.) в град Нишапур. Пълното му име е шейх Фарид ад-Дин Абу Хамед Мохамад. Родното му село е Кодакан, близо до Нишапур. Баща му се казвал Абу Бакр Ибрахим. Ат̣ар е смятан за един от най-продуктивните персийски поети. Неговата поезия в областта на мистиката (ирфан) заема особено високо място. Той владеел различни науки и дисциплини – литература, теология, астрономия, тълкуване на свещените текстове, хадиси, както и медицина и билкарство, но най-вече е познат със своя мистичен мироглед. Влиянието на Абусаид Абулхайр (ирански мистик и поет) върху него е широко признато.

Творчество на Ат̣ар

Мистичният и суфистки подход на Ат̣ар предизвикал интереса на мнозина дервиши и обитатели на ханака (суфийски обители), които ценели високо неговите стихове и книги. Творческите му псевдоними били „Фарид“ и „Ат̣ар“. В предговорите на двете си произведения – Хосров-наме и Мухтар-наме – Ат̣ар сам изброява своите творби: девет поетични и една прозаична. Сред стихотворните му произведения са Илахи-наме („Книга за Бога“), Асрар-наме („Книга на тайните“), Джавахер-наме („Книга на скъпоценностите“), Хосров-наме („Книга на Хосров“), Шарх ал-калб („Тълкуване на сърцето“), Моси́бат-наме („Книга на страданието“), Мантек от-Тейр („Езикът на птиците“), Диван ашар (Сборник с поезия), Мухтар-наме („Книга на избраните“). Най-известното му прозаично произведение е Тазкират ал-аулия („Възпоменание за светците“), в което се разказват истории и слова на божии приятели – от имам Джафар Садик до Мансур Халладж, като завършва с кратка бележка за имам Мохамад Бакир. От десетте книги на Ат̣ар, осем са достигнали до нас, докато Джавахер-наме и Шарх ал-калб се считат за изгубени.

Гробницата на Ат̣ар

Старостта на Ат̣ар съвпада с нашествието на монголите в Иран. Според преданията, той бил убит от тях в Нишапур. Неговата гробница се намира на шест километра западно от Нишапур, близо до гробницата на Омар Хаям. Постройката е от тимуридския период и била издигната от емир Алишир Новаи. През епохата на Пахлави II (20-ти век), гробницата е изцяло реставрирана. Сегашната сграда е осмоъгълна, с четири входа и купол, покрит с цветна мозайка. Това място е едно от забележителностите на Нишапур, което всяка година привлича множество посетители и туристи. Известният художник Камал ол-Молк също е погребан тук, както и трима други известни личности – композиторът и музикант Парвиз Машкатиан, историкът Ферейдун Горайли и спортистът Пахлаван Шурварзи.

Ден на почит към Ат̣ар

Денят 14 април, съответстващ на 25 фарвардин в иранския календар, е обявен за Ден на почит към Ат̣ар в националния календар на Иран.

Знаменитости

Молá Садра и съгласуването на разума и откровението в неговата „Висша мъдрост“

Мола Садра с написването на книгата „Четирите пътувания“ преобрази ислямската философия.

Share

Садр ал-Мута’алихин Ширази – философът с новаторски идеи в ислямския свят

Садр ал-Мута’алихин Ширази е един от онези философи, които в хода на философската мисъл в ислямския свят са изказали нови идеи и са поставили важни въпроси. Молá Садра е бил дълбоко свързан с Свещения Коран и ислямските предания и често се е позовавал на тях, за да разреши философските си проблеми.

Живот и образование

Мухаммад ибн Ибрахим Кавами Ширази, известен като Садр ал-Мута’алихин (Молá Садра), е роден през 979 г. по хиджра (1588 г. сл.Хр.) в Шираз. Баща му – хаджа Ибрахим Кавами – е бил учен, благочестив държавник с високо положение и богатство. Дълго време е нямал деца, но след множество молитви Бог му дава син, който по-късно става известен като Молá Садра. Като единствен син на управителя на обширния регион Фарс, той израства в много добри условия.

Още в младежките си години, освен обичайните религиозни дисциплини, той изучава персийска и арабска литература, логика, усул ал-фикх (основи на ислямското право), калам (ислямска теология) и философия. Част от обучението си получава в Шираз, но основната му подготовка се осъществява в тогавашната столица Казвин. Там се запознава с двама велики учени – шейх Бахауддин Амели и Мир Дамад – и става техен ученик. Когато столицата е преместена от Казвин в Исфахан, двамата му учители също се преместват, а Молá Садра, вече на 26–27 години, започва да развива собствената си философска система.

Основоположник на „висшата мъдрост“ (Хикмат ал-мута’алия)

В Исфахан, поради различия с догматично настроените богослови, Молá Садра е обвинен в нововъведения (бид’а) и е отстранен от преподавателската си позиция. Принуден е да напусне града и се установява в селището Кахак близо до Кум, където прекарва пет до седем години. През този период се насочва към ислямския мистицизъм, но не прекъсва преподаването и научните си изследвания. В края на живота си се завръща в Шираз, където преподава в Медресе „Хан“ и обучава известни учени като Молá Мухаммад Файз Кашани и шейх Абдурразак Лахиджи. В този период написва и основния си труд „Четирите духовни пътувания“ (Асфар ал-Арбаа) – книга, която преобръща ислямската философия. Тя е в четири тома и е организирана според четирите етапа на мистичното пътуване, според суфийската традиция. В нея се представят основите на школата „висша мъдрост“ – философска система, в която разумът и откровението се съгласуват, и човешкият интелект, чрез връзка със света на Божествените повели, достига до истината без противоречие с религиозните учения.

Основни теми и методология

Молá Садра използва мистичната схема на четирите пътувания за изграждане на философската си система:

  1. Онтология (обща метафизика) – първото духовно пътуване

  2. Теология (единобожие и Божествени атрибути) – второто пътуване

  3. Космология и ангелология – третото пътуване

  4. Психология и учението за възкресението – четвъртото пътуване

Основен акцент в „висшата мъдрост“ е положението на човека и Бога в битието, като човекът е свързан с най-висшето ниво на съществуване – самия Бог.

Наследството на Молá Садра

Молá Садра седем пъти е извършвал поклонение в Мека, шест пъти пеша. По време на седмото поклонение, на 70-годишна възраст, заболява и умира. Смята се, че е погребан в едно от старите гробища на Басра. Оставя след себе си над 50 произведения. Сред тях са:

  • Мафатих ал-Гайб

  • Аш-Шавад ал-Рубубия фи ал-Манахидж ас-Сулукия

  • Ал-Маша’ир

  • Ал-Мабда уал-Ма’ад

  • Коментари към „Илм ал-Илахият“ на Авицена и „Тафсир ал-Байзауи“

  • Тълкувания на сурата „Айат ал-Курси“, „Ан-Нур“, „Аля“, „Хадид“, „Джум’а“, „Фатиха“, „Талак“, „Духа“ и части от „Бакара“

  • Шарх Усул ал-Кафи, Ал-Кауаид ал-Малкутийя и др.

Ден на почит към Молá Садра

В Иран денят 22 май, съответстващ на 1 хордад, е обявен за Национален ден на почит към Молá Садра.

Знаменитости

Рудаки бащата на персийската поезия

Ако всяко нещо има своя източник, то Рудаки е сред онези, на които персийската литература дължи началото на една от най-значимите глави от своето историческо развитие.

Share

Епохата на Саманидите: възраждане на разума и персийската култура

Периодът на Саманидите (819–1004 г.) се смята за време на възраждане, епоха на разума и съживяване на рационалното мислене. Благодарение на културолюбивите жители и учените визири на този период, семето на науката, културата и философията беше посято и даде богати плодове. Духът на знанието и мъдростта, зароден тогава, не само че се разпространи в целия тогавашен свят, но и до днес дарява знанието с живот и свежест.

Саманидите неуморно работят за съживяването на персийския език и литература. От една страна, те подкрепят поети, писатели и преводачи, насърчавайки създаването на произведения на персийски език; от друга — вдъхновяват привържениците на иранската култура и цивилизация да създават и поетично обработват епоси и исторически хроники от древността. Водеща фигура сред тях е Фердоуси Туси, прочутият поет, автор на Шахнаме.

Рудаки – първият голям персийски поет

Сред водещите поети на този период е Рудаки, който макар и дворцов поет, е силно повлиян от научно-философския дух на времето. Той използва поезията като средство за изразяване на философски и мъдри размисли и е почитател на епикурейската философия – учение на древногръцкия мислител Епикур.

Рудаки е наричан „първият велик персийски поет“ и „баща на персийската поезия“, защото преди него никой не е имал цялостен поетичен сборник (диван). Той дава на персийската поезия независима идентичност, създавайки нови поетични метри и форми. Известен е и с това, че е създателят на рубаито (четиристишието). По-късните поети многократно го цитират и използват негови стихове в собствените си творби.

Най-известната му поема е тази, с която успява да върне емира Наср Самани от Херат обратно в Бухара – с прочутия стих:

بوی جوی مولیان آید همی / یاد یار مهربان آید همی
(Ухае на река Молиан / Споменът за милата ми идва пак)

Влиянието на Рудаки било толкова голямо, че след като емирът чул тези стихове, напуснал града дори бос, за да се върне в Бухара.

Творчество и заслуги

Рудаки е не само предшественик на великите персийски поети, но и един от най-продуктивните. Според поета Рашиди Самарканди от XII век, Рудаки е съчинил около 100 000 стиха, макар че до наши дни са оцелели едва около 1000. Според историческите хроники той е роден сляп, или е ослепял в детството — самият Фердоуси и Наср Хосроу също споменават това.

Неговите стихове полагат основите на класическата персийска литература. Американският иранист Ричард Фрай смята, че Рудаки има роля и в прехода от пехлевийското писмо към новоперсийското писмо. Стиховете му многократно се появяват в персийски литературни хроники, а сборникът му с поезия („Диван“) и поетичният превод на „Калила и Димна“ са сред основните му трудове.

Живот и смърт

Пълното име на Рудаки е Абу Абдуллах Джафар ибн Мохамад ибн Хаким ибн Абдуррахман ибн Адам, а поетичният му псевдоним е Рудаки. Роден е на 25 декември 858 г. (4 ди 237 г. по иранския календар) в село Рудак край Самарканд. Починал е през 940 г. (319 г. по иранския календар) в град Пенджикент в района Согд, днешен Таджикистан.

В иранския национален календар 25 декември (4 ди месец) е обявен за „Ден на почит към Рудаки“.

Знаменитости

акария Рази, изтъкнат майстор в медицината, химията и философията.

Закария Рази може да се счита за един от най-известните лекари в историята на Иран, човекът, в чиято чест няколко лаборатории, производствени заводи и университети в Иран носят името „Рази“.

Share

Мохаммад бин Закария Рази е един от най-известните химици и лекари в ислямския свят. Роден е през 251 хиджри (865 г. сл. Хр.) в град Рей и умира през 313 хиджри (925 г. сл. Хр.) в същия град. В Европа е известен като „Разес“, „Рази“ или „Ал-Рази“. Той е изтъкнат лекар, философ и химик от Иран, известен като откривател на алкохола, серната киселина и керосина. Рази е основател на съвременната химия и един от малкото лекари, чиито идеи все още се използват в съвременната медицина.

Лекарската дейност на Рази
Според историческите източници от ислямски автори, Рази е учил медицина в болницата в Багдад. Първоначално работел като златар, после се занимавал с алхимия. На 40-годишна възраст се отказал от алхимията и се насочил към изучаване на медицина в Багдад. Там дори е управлявал болницата „Асади“ по време на управлението на халифа Ал-Муктафи. От векове неговите трудове в областта на медицината са широко използвани от лекари и учени. Ибн Сина го смята за изключителен лекар и е ползвал неговите трудове при написването на „Канонът на медицината“. Рази е първият, който ясно разграничил дребната шарка от морбили (краснуха). Въпреки че в неговото време аутопсията на човешки трупове не била често практикувана и се считала за против религиозните учения, той в своя труд „Ал-Кинаш ал-Мансури“ описва подробно анатомията на кости, мускули, мозък, очи, уши, бели дробове, сърце, стомах, жлъчен мехур и други органи. От неговите произведения личи, че е бил и специалист по хирургия. Рази предпочитал да лекува обикновените хора, а не владетелите и знатните личности. Той считал, че лекарят трябва да притежава определени качества и открито критикувал „лекари“ без образование, което му спечелило и много противници.

Рази е един от първите, които са подчертавали значението на храненето за здравето и лечението. Той написал книга за храната със заглавие „Ползи и вреди от храните“, която се смята за пълен курс по хранителна хигиена. В нея се разглеждат полезните свойства на зърнените култури и бобовите растения, както и ползите и вредите от различни води, вина и безалкохолни напитки, пресни и сушени меса и риби. Част от книгата е посветена на храносмилането, спорта, диетичните ограничения и отравянията.

Роля на Рази в химията и философията
Неговият основен принос в химията е класификацията на веществата. Той е първият, който дели телата на три групи: минерални, растителни и животински. Рази е един от основателите на съвременната химия. Открития като алкохол и серна киселина също му се приписват. Той е известен и в областта на логиката, геометрията и други рационални науки. Рази е водещ представител на рационализма и емпиризма в иранската и ислямската култура. Във философията си се влияе от Сократ и Платон, както и от индийски и манихейски идеи, но винаги изразява свои собствени възгледи, като основава мненията си на наблюдение и опит, а не просто на цитиране на предишни автори. Според него светът е място на зло и страдание, а спасението идва само чрез разум и философия. В етиката Рази разглежда въпроса за удоволствието и страданието: за него удоволствието не е съществуващо нещо само по себе си, а е освобождаване от страданието, което е нарушение на естественото състояние. Той вярва, че отличният лекар трябва да бъде и философ.

Творчество и ученици на Рази
Сред най-важните му трудове са „Ал-Хави“, „Ал-Кинаш ал-Мансури“, „Ал-Муршид“, „Мен ла йахдзуре ат-табиб“, „Книга за дребната шарка и тифус“, „Премахване на вредите от храните“ и „Ал-Абдал“. Историците на медицината и философията от миналото споменават трима негови учители: Ибн Рубен Табари (лекарят на Рази), Абу Зайд Балхи (философът му) и Абу ал-Аббас Мохаммад бин Нишабури (учителят му по материализъм и космология). Рази е възпитал много ученици, сред които са Яхя бин Ади, Абу Касим Мокани, Ибн Карен Рази, Абу Гханим Табиб, Юсуф бин Якуб и Мохаммад бин Юнус. В края на живота си Рази ослепява и умира в Рей. Списъкът на неговите книги и статии наброява 271 произведения.

На 27 август (5-и шиахски месец в иранския календар) в Иран се отбелязва Денят на Закария Рази. В този ден всяка година се провежда медицински научен фестивал в неговата чест, с цел почит към заслугите на медицинските изследователи.

Знаменитости

سهروردی و تابش بارقه الهی

سهروردی فیلسوف بزرگ ایرانی است که تاثیری شگرف بر اندیشمندان متاخر داشته است.

Share
لفظ اشراق به معنی تابش نور است، اما در اصطلاح فلاسفه اشراق به معنی کشف و شهود یا ظهور انوار عقلی و فیض آنها بر نفس آدمی است. مراد از فلسفه اشراق فلسفه‌ای است که شیخ اشراق شهاب‌الدین سهروردی، آن را بنیان نهاده است. از نظر شیخ اشراق فیلسوف واقعی کسی است که علاوه بر تسلط بر مبانی فلسفی و منطق صوری بتواند با تهذیب نفس و تصفیه باطن مراتب کمالات معنوی را طی و استعداد مظهریت انوار الهی را پیدا کند. خود سهروردی در کتاب‌هایش تاکید می‌کند فلسفه‌اش برای کسانی است که علاوه بر حکمت بحثی و استدلالی، دنبال شهود حقایق عالم بالا نیز هستند و شرط فهم فلسفه خود را تابش بارقه الهی بر قلب خواننده می‌داند و تاکید می‌کند: «کسانی که فقط طالب بحث فلسفی صرف هستند و دنبال کشف الهی نمی‌باشند بهتر است سراغ فلسفه مشاء بروند.» به اعتقاد شیخ اشراق کار اشراقیون جز با سوانح نوری سامان نمی‌یابد. تقسیم فلسفه به مشائی و اشراقی در عین اینکه یکی از تقسیمات فلسفه اسلامی است حداقل از نظر تاریخ فلسفه اسلامی سابقه دیرینه‌تری نیز دارد. در حقیقت پیروان ارسطو عموما مشائی و پیروان افلاطون اشراقی نامیده می‌شوند. در میان فلاسفه اسلامی کندی، فارابی، ابن سینا، خواجه نصیر طوسی و ابن رشد اندلسی از بزرگان فلسفه مشائی شمرده می‌شوند. 

تفاوت مکتب اشراق و مشاء

شیخ اشراق متاثر از عرفا و متصوفین جهان اسلام روش خاص فلسفی خود را انتخاب کرده، ابتکارات خود را به شیوه‌ای قابل قبول بر آنها افزوده و فلسفه نوی ارائه کرده است. بر خلاف مکتب مشاء مکتب اشراقی به غیر از خود شیخ اشراق که بنیان‌گذار این مکتب است فیلسوف بزرگ دیگری ندارد و فقط چند شارح فلسفه که گرایش‌های اشراقی داشته‌اند کتاب‌های او را شرح کرده‌اند. اگرچه برخی معتقدند ملاصدرا که بنیان‌گذار بزرگ‌ترین و مهم‌ترین مکتب فلسفی در جهان اسلام است در آرای خود به شدت متاثر از فلسفه اشراق است. قطب الدین شیرازی و شمس الدین شهرزوری از جمله کسانی هستند که بر کتاب‌های شیخ اشراق شرح نوشته‌اند و شروح این دو، مورد توجه علاقمندان فلسفه اشراق است.

تولد و مرگ سهروردی

سهروردی، ملقب به المؤید بالملکوت و معروف به شیخ اشراق سال 549 هجری قمری (1154 میلادی)، در سهرورد از توابع زنجان متولد شد. اصول فقه را نزد شیخ مجدالدین جیلی و استاد فخرالدین محمد رازی در مراغه آموخت و در حکمت تبحر یافت. چند سالی نیز در عراق و شام به سیاحت و مطالعه گذرانید و در علوم غریبه نیز سرآمد شد. سپس به اصفهان رفت و نزد ظهیرالدین فارسی علم منطق آموخت. در همین شهر بود که برای نخستین بار با افکار ابن‌سینا آشنا شد. او در سفری که به ماردین از بلاد ترکیه داشت، به زیارت فخرالدین ماردینی عارف و حکیم معروف رسید. سفری نیز به حلب کرد و در آنجا با صلاح‌الدین ایوبی ملاقات کرد. صلاح‌الدین از او خواست که در دربارش بماند. سهروردی پیشنهاد وی را پذیرفت و در دربار حلب اقامت گزید. اما از آنجا که دشمنان فراوانی از میان علمای قشری پیدا کرد، در 587 هجری قمری (1191 میلادی) به فرمان صلاح‌الدین ایوبی به زندان افتاد و در 38 سالگی به قتل رسید. او را در شهر حلب سوریه به خاک سپردند. طبق منابع تاریخی او در زندان ملک‌ظاهر ایوبی از گرسنگی و تشنگی جان داد و به شیخ شهید شهرت یافت. از جمله افرادی که به بررسی زندگی و آثار شیخ اشراق پرداخته‌اند می‌توان به محمود قطب‌الدین شیرازی، حسین نصر، غلامحسین ابراهیمی دینانی، حسن سیدعرب، تقی پورنامداریان و محمد کریمی زنجانی اصل اشاره کرد.
روز 30 جولای مصادف با 8 مردادماه، در تقویم ملی ایران، «روز بزرگداشت سهروردی (شیخ اشراق)» نام‌گذاری شده است.
Знаменитости

فارابی و آشتی دین و فلسفه

فارابی، متفکری بزرگ و تاثیرگذار بود، به طوری که وی را هم‌ردیف ابن‌سینا می‌دانند.

Share
ابونصرمحمد بن محمد بن طرخان، ملقب به معلم ثانی، موسس فلسفه اسلامی و انتقال‌دهنده منطق صوری یونانی به جهان اسلام و از بزرگ‌ترین فلاسفه و دانشمندان ایرانی است که در فاراب ماوراءالنهر متولد شد. فارابی برای تحصیل علوم و معارف به بغداد رفت و در محضر استادان عالی‌مقامی حاضر شد. سپس به حران مسافرت کرد و در آنجا در نزد یوحنا بن حیلان (جیلان) حکیم و فیلسوف مسیحی به تکمیل علم منطق پرداخت. آنگاه برای تکمیل علوم فلسفی مجددا به بغداد بازگشت و در افکار فلسفی و منطقی (ارسطو) مطالعه و تحقیق کرد. وی سفرهایی به شام، مصر، حران و مرو داشت و در آنجا به تعلیم و تألیف مشغول بود. او در طول حیات خود شاگردان متعددی پرورش داد که از آن جمله یحیی بن عدی بود. فارابی از علم موسیقی اطلاعات زیادی داشت و کتابی هم در این فن نوشت. بیشترین آثار او در زمینه فلسفه، منطق، جامعه‌شناسی و همچنین دانشنامه‌نویسی بوده و نخستین فیلسوفی است که در دوره اسلام ظهور کرده است. از این‌رو او را «استاد الفلاسفه» ‌نامیده‌اند. فارابی به مکتب نوافلاطونی تعلق داشت که سعی داشت تفکرات افلاطون و ارسطو را با الهیات توحیدی هماهنگ کند. او در فلسفه اسلامی از جمله اندیشمندان مشایی محسوب می‌شود. او را به واسطه شرح‌های ارزشمندی که بر آثار ارسطو نگاشته، «معلم ثانی» خوانده‌اند. 

آثار و دیدگاه‌های فارابی

از آثار فارابی می‌توان به الجمع بین رأی الحکیمین، أغراض مابعدالطبیعه، اِحصاء‌العلوم، آراء اهل المدینه الفاضله، عیون المسائل، تحصیل السعاده، رساله فی ماهیه العقل، السیاسه المدنیه، رساله فی اثبات المفارقات، کتاب الحروف، المدخل الی صناعه الموسیقی و فصوص‌الحکم اشاره کرد. فارابی در آثارش به دنبال نشان دادن یک دین جهانیِ فلسفه‌بنیاد و اخلاق‌محور و طراحی یک مدینه فاضله بود که در آن، فضایل نظری موجب تحقق فضایل اخلاقی و فضایل اخلاقی سبب پدیدآمدن فضایل عملی هستند. آشتی دین و علم نیز از ظرفیت‌های قابل‌ توجه تفکر دینی سیاسی فارابی برای ظهور حیات سعید اجتماعی به‌شمار می‌آید. البته فارابی متوجه شد که چنین جامعه‌ای نادر است و شرط تحقق‌ یافتنش وجود مجموعه‌ای از شرایط تاریخی بسیار خاص است.

فارابی، عزلت‌گزین و اهل تامل

ابونصر در سال 330 هجری قمری (941 میلادی) به دمشق رفت، به سیف الدوله حمدانی حاکم حلب پیوست و در زمره علمای دربار او درآمد. فارابی در سال 338 هجری قمری (949 میلادی) در هشتاد سالگی در دمشق از دنیا رفت. مورخان اسلامی معتقدند که فارابی فردی زاهدپیشه و عزلت‌گزین و اهل تامل بود. دوری او از امور دنیوی به حدی بود که با آن که سیف‌الدوله برایش از بیت‌المال حقوق بسیار تعیین کرده بود، به چهار درهم در روز قناعت می‌کرد. 
21 نوامبر مصادف با 30 آبان‌ماه، در تقویم ملی ایران، به عنوان روز حکمت و فلسفه و «بزرگداشت ابونصر فارابی» نام‌گذاری شده است.
Знаменитости

زندگی شهریار؛ عشق و دیگر هیچ

هر آنچه از شهریار، شاعر معاصر ایرانی به یادگار مانده، همه عشق است و عشق است و عشق!

Share
شهریار، تخلص محمدحسین بهجت تبریزی است. مهم‌ترین اثر شهریار منظومه حیدربابایه سلام، از معروف‌ترین آثار ادبیات ترکی آذربایجانی محسوب می‌شود که به بیش از 80 زبان زنده دنیا ترجمه شده ‌است. شهریار در یازدهم دی 1285 هجری شمسی (1906 میلادی) در روستای خشگناب در بخش قره‌چمن در اطراف تبریز متولد شد. پدرش حاج میر آقا خشگنابی در تبریز وکیل بود. شهریار، پدرش را استاد و مربی خود می‌دانست. 

شهریار و عشق

محمدحسین بهجت تبریزی، نخستین شعرش را در چهار سالگی به زبان ترکی آذربایجانی سرود. سرودن این شعر در کودکی، نشان از نبوغ و قریحه شگفت‌انگیز اوست. شهریار پس از دوران کودکی به تبریز رفت و شیفته این شهر جذاب، تاریخ‌ساز و ادیب‌پرور شد. دوران تحصیلات اولیه خود را در مدارس متحده، فیوضات و متوسطه تبریز گذراند و با خواندن و نوشتن زبان‌های ترکی، فارسی و عربی آشنا شد. پس از آن به تهران رفت و در دارالفنون تهران تا کلاس آخر مدرسه طب تحصیل کرد و در چند مریض‌خانه مدارج انترنی را گذراند، اما در سال آخر تحصیل به علت عشقی عمیق و ناراحتی خیال و پیش‌آمدهای دیگر از ادامه تحصیل محروم شد. با وجود تلاش‌های دوستانش به منظور تعقیب و تکمیل سال پایانی تحصیل، شهریار رغبتی نشان نداد و ناچار شد، وارد خدمت دولتی شود. چند سالی در اداره ثبت اسناد نیشابور و مشهد خدمت کرد و در 1315 هجری شمسی (1936 میلادی) به استخدام بانک کشاورزی تهران درآمد.

حیدربابایه سلام، اوج هنر شهریار

شهریار ابتدا در اشعارش «بهجت» تخلص می‌کرد، سپس دو بار برای انتخاب تخلص با دیوان حافظ فال گرفت و آن را به شهریار تبدیل کرد. اشعار نخستین وی بیشتر به زبان فارسی سروده شده است. شهریار خود می‌گوید وقتی که اشعارم را برای مادرم می‌خواندم، وی به طعنه می‌گفت: «پسرم شعرهای خودت را به زبان مادریت هم بنویس تا مادرت نیز اشعارت را متوجه شود»! این قبیل سفارش‌ها از طرف مادر و نیز اطرافیان همزبانش، باعث شد تا شهریار، اثر بدیع و عظیم «حیدربابایه سلام» را به زبان مادری‌اش بیافریند. شهریار بیش از 28 هزار بیت شعر به زبان فارسی و در حدود سه هزار بیت به زبان ترکی آذری سروده است. 
کمال تبریزی، کارگردان ایرانی در سال 1385 هجری شمسی (2006 میلادی) یک مجموعه تلویزیونی از زندگی شهریار ساخته است.

رویدادهای سیاسی زندگی شهریار

ایام کودکی شهریار با جنبش آزادی خواهان مشروطه به رهبری ستارخان و باقرخان همراه بود. شهریار حدود یک دهه از انقلاب اسلامی ایران را درک کرد و اشعاری در حمایت از انقلاب و رهبری آن امام خمینی(ره) سرود. او با سرودن اشعاری احساسات خود را با زبان شعر نمایان ساخت. او در سرودن قصیده، مثنوی، غزل، قطعه، رباعی و شعر نیمایی چیره‌دست، اما بیشتر در غزل شهره بود. از جمله غزل‌های معروف او می‌توان به «علی ای همای رحمت» و «آمدی جانم به قربانت» اشاره کرد. او نسبت به امام اول شیعیان حضرت علی بن ابی‌طالب (ع) ارادتی ویژه داشت.

درگذشت شهریار

شهریار در روزهای آخر عمر به دلیل بیماری در بیمارستان مهر تهران بستری شد و سرانجام در 27 شهریور 1367 شمسی (1988 میلادی) چشم از جهان فروبست و در مقبره‌الشعرا در تبریز به خاک سپرده شد.
روز 18 سپتامبر مصادف با 27 شهریور‌ماه، سالروز درگذشت استاد شهریار در تقویم ملی ایران، به عنوان روز ملی شعر و ادب پارسی نامگذاری شده است.
Знаменитости

خواجه نصیرالدین طوسی، اعجوبه ریاضی و نجوم

ابن خلدون، خواجه نصیرالدین طوسی را بزرگ‌ترین دانشمند ایران پس از اسلام لقب داده است.

Share
خواجه نصیرالدین طوسی به عنوان ادیب، فیلسوف، ‌اعجوبه ریاضی، نجوم و یکی از برجسته‌ترین دانشمندان ایرانی جهان اسلام و از بزرگ‌ترین فقهای مذهب تشیع در سده هفتم هجری قمری (قرن سیزدهم میلادی) محسوب می‌شد که علم مثلثات را در ریاضیات گسترش داد. او در جهرود از توابع ساوه به دنیا آمد. «استادالبشر»، «عقل حادی عشر» و «معلم ثالث» القاب خواجه نصرالدین طوسی است. پدرش محمد بن حسن از فقها، علما و محدثان بنام طوس بود. خواجه نصیرالدین طوسی علوم شرعی و ادبی را نزد پدر آموخت و سپس به تحصیل علوم مختلف عقلی از قبیل الهیات، ریاضیات و طبیعیات پرداخت. وی پس از مدتی به منظور کسب علوم به نیشابور رفت. نیشابور، آن زمان مرکز علمی و پژوهشی و حضور علمای بزرگ محسوب می‌شد. معین‌الدین سالم بن بدران مصری و کمال الدین یونس موصلی اساتید خواجه بودند. این استادان در بیشتر علوم به‌ویژه ریاضی سرآمد روزگار بودند. 

تاسیس رصدخانه مراغه، میراث مهم خواجه نصیرالدین طوسی

خواجه نصیرالدین طوسی در زمان حمله مغول‌ها به ایران زندگی می‌کرد. وی به دنبال مکان امنی برای پژوهش بود تا این که ناصرالدین عبدالرحمان، حکمران اسماعیلی‌مذهب قهستان او را به الموت دعوت کرد. او در این دوران کتاب‌ «طهاره الاعراق» ابن‌مسکویه را با نام اخلاق ناصری ترجمه کرد و کتاب «رساله معینیه» را نوشت. با انقراض حکومت اسماعیلیان به دست مغول‌ها، خواجه تسلیم هلاکو شد و از مرگ نجات یافت. او با حمایت هلاکو، رصدخانه مراغه را تاسیس کرد. این رصدخانه به کتابخانه‌ای بزرگ با چهل هزار جلد کتاب مجهز بود و کانون علمی آن زمان شناخته می‌شد.
آثار خواجه نصیرالدین طوسی را 150 رساله و نامه نام بردند. او به دلیل اشاعه و ترویج مذهب امامیه کتاب «تجرید العقاید» را نوشت که منبع عمده کلام شیعی محسوب می‌شود و بیش از 400 تفسیر و حاشیه بر آن نوشته شده است. 

خواجه نصیرالدین طوسی، نابغه ریاضی

خواجه نصیر در ریاضیات، تحریراتی بر متون گذشته ریاضی بطلمیوسی نوشت. او همچنین چندین رساله ابتکاری درباره حساب، هندسه و مثلثات به نگارش درآورد و در این آثار کار خیام را ادامه داد و به بسط ریاضیات محاسباتی کمک کرد. در هندسه نیز خواجه نصیر کار خیام را دنبال کرد و در الرساله الشافعیه، اصل پنجم اقلیدس را بررسی کرد. اما برجسته‌ترین کمک وی به ریاضیات در مثلثات بود که در کتاب الشکل القطاع به گسترش مثلثات به مثابه شاخه‌ای مستقل از ریاضیات محض کمک کرد. کشف قانون کروی سینوس‌ها در ریاضیات و ابداع روش هندسی با عنوان جفت طوسی در نجوم از آثار اوست. برخی محققان، خواجه نصیر طوسی را خالق علم مثلثات در ریاضی و برخی دیگر، او را از گسترش‌دهندگان علم مثلثات معرفی می‌کنند. کتاب‌های مثلثات خواجه در سده 16 میلادی به زبان فرانسه ترجمه شده است. ابن خلدون مورخ نامی جهان عرب، طوسی را بزرگ‌ترین دانشمند ایران پس از اسلام لقب داد. خواجه نصیر را در علم هم‌تراز شیخ‌الرئیس ابن سینا دانسته‌اند؛ با این تفاوت که شیخ‌الرئیس در طب سرآمد دوران بود و خواجه نصیر در ریاضیات از دیگران پیشی گرفت.

آثار و شاگردان خواجه نصیرالدین

خواجه نصیرالدین طوسی در اکثر علوم متداول زمان خود از جمله فقه، حکمت، کلام، منطق، اخلاق، طب، نجوم، ریاضیات، ادبیات و فن شعر و موسیقی آثار و تألیفاتی دارد و بزرگانی چون علامه حلی، قطب‌الدین شیرازی، کمال‌الدین افسطی، سید رکن‌الدین استرآبادی و ابن الفوطی بغدادی از جمله شاگردان او محسوب می‌شوند. تحریر اصول اقلیدس، تحریر مجسطی، زیج ایلخانی، اخلاق ناصری، اوصاف الاشراف، اساس الاقتباس، زبده ادراک فی هیأت افلاک و شرح اشارات از تالیفات خواجه طوس است. 

درگذشت

در تاریخ نقل شده است که خواجه پس از تکمیل رصدخانه و در سال ۶۷۲ قمری (1273 میلادی) احساس بیماری کرد و در هجدهم ماه ذی الحجه، روز عید غدیر از دنیا رفت. آن زمان خواجه در بغداد زندگی می‌کرد و پیکر او بنابر وصیتش در کاظمین به خاک سپرده شد. 
روز 24 فوریه مصادف با 5 اسفندماه (سالروز تولد خواجه نصیر)، در تقویم ملی ایران، به عنوان روز بزرگداشت این عالم و دانشمند و نیز روز مهندس نامگذاری شده است.
Знаменитости

شیخ بهایی، طومار بی‌نظیر او و ضرورت احیای آن

حدود 500 سال پیش، شیخ بهایی، دانشمند بزرگ ایرانی با نوشتن طومار دقیق و فنی خود، اختلافی دیرینه در تقسیم آب زاینده‌رود را پایان داد.

Share
طومار شیخ بهایی، آخرین نسخه‌ از تقسیم‌نامه آب زاینده‌رود است که آن را بهاءالدین محمد بن حسین بن عبدالصمد عاملی معروف به شیخ بهایی نوشته است. این طومار، آب زاینده‌رود را به 33 سهم اصلی و 275 سهم کوچکتر تقسیم کرده است تا آب به صورت کاملا عادلانه در جوی‌ها یا مادی‌های هر منطقه و مزارع و روستاهای اصفهان جریان پیدا کند. 

شیخ بهایی کیست؟

شیخ بهایی، عالم بزرگ جهان اسلام در سال 925 هجری شمسی (1546 میلادی) در بعلبک لبنان چشم به جهان گشود. در 10 سالگی به همراه پدر (عزالدین حسین عاملی) راهی ایران، زادگاه پیشینیان خود شد. آنان قزوین، مرکز دانشمندان شیعه را برای اقامت برگزیدند. شیخ بهایی و پدرش به دعوت شاه طهماسب اول صفوی به ایران آمدند. شیخ بهایی در قزوین به دلیل هوش و ذکاوت بالا، مورد توجه همگان قرار گرفت و از محضر استادانی همچون عزالدین حسین عاملی، عبدالله بن شهاب‌الدین حسین یزدی، مولانا افضل قاینی، حکیم عمادالدین محمود، ابی الطیف مقدسی و ملا محمد باقر یزدی بهره‌های فراوانی برد. او در تفسیر، فقه، اصول، ادبیات، رجال، تاریخ، حکمت، کلام، ریاضی، فلسفه، طب و سایر علوم عصر خود از سرآمدان بود. در زمان سلطنت شاه عباس صفوی، پایتخت ایران از قزوین به اصفهان منتقل شد. شیخ بهایی به دلیل تبحری که در دانش‌ فلسفه، منطق، هیات و ریاضیات داشت، در دربار ارج و قرب ویژه‌ای یافت. پدر شیخ بهایی در سال 984 هجری قمری درگذشت و منصب شیخ‌الاسلامی اصفهان به شیخ بهایی رسید و امور شرعی به شیخ بهایی محول شد. از آنجایی که او در ریاضی، معماری و مهندسی مهارت داشت، توانست معماری مسجد امام در اصفهان، مهندسی حصار نجف، ساعت ظلی در مغرب مسجد امام در اصفهان، تقسیم آب زاینده‌رود در محله‌های این شهر، تعیین سمت قبله مسجد امام به مقیاس چهل درجه انحراف غربی از نقطه جنوب و ساختمان گلخن گرمابه‌ای را از خود به یادگار بگذارد.
شیخ بهایی بیش از 95 کتاب، رساله و آثار برجسته به نثر و نظم تالیف کرد که «کشکول شیخ بهایی» از مهم‌ترین آنهاست. او علاوه بر نویسندگی، شاعری توانا بود و شعرهای فارسی وی بیشتر شامل مثنوی، غزل و رباعی می‌شود، در غزل به شیوه «فخرالدین عراقی» و «حافظ شیرازی»، در رباعی همچون «ابوسعید ابوالخیر» و «خواجه عبدالله انصاری» و در مثنوی به روش «مولوی» شعر می‌سرود. ویژگی مشترک شعرهای این شاعر، زهد و عرفان است. او شاگردان بسیاری را آموزش داد که هر کدام از آنها، خدمتی بزرگ به دنیای اسلام ارائه دادند و نقشی اساسی در هدایت جامعه بشری ایفا کردند. از جمله مشهورترین شاگردان شیخ بهایی می‌توان به ملاصدرا، علامه مجلسی اول، محقق سبزواری و سید میرزا رفیع الدین محمد بن حیدر حسینی طباطبایی نائینی اشاره کرد.

آثار ادبی شیخ بهایی

شیخ بهایی اشعار بسیاری به فارسی و عربی سروده است که بیشتر آنها در کتاب کشکول آمده است و مضامینی عرفانی و صوفیانه دارد. کلیات اشعار فارسی او شامل غزلیات، مثنویات (نان و حلوا، شیر و شکر، نان و پنیر)، قطعات، رباعیات، مستزاد و مخمس در ۱۳۱۶ هجری شمسی (1937 میلادی) به چاپ رسید. شیخ بهایی آثاری نیز در نثر فارسی دارد که مهم‌ترین آنها به زبان فارسی کتاب «پند اهل دانش و هوش به زبان گربه و موش» است. او در این اثر بعضی موضوعات و مسائل عرفانی و صوفیانه را به شیوه رمز و تمثیل آورده است.

درگذشت شیخ بهایی

شیخ بهایی اندیشمند بلند آوازه در 1001 هجری شمسی (1622 میلادی) در اصفهان چشم از جهان فرو بست و پیکر او در کنار حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد. 
روز 23 آوریل مصادف با 3 اردیبهشت‌ماه، در تقویم ملی ایران، به مناسبت چهارصدمین سال درگذشت شیخ بهایی به پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران و به پاس مقام علمی این دانشمند بزرگ در یونسکو به نام این فقیه برجسته به ثبت رسید.
Знаменитости

ناصر خسرو، پرچمدار شعر اعتراض در سبک خراسانی

ناصرخسرو، از یک طرف در برابر عالمان بی‌عمل ایستاد و از طرف دیگر در رابطه با جهل عوام روشنگری کرد.

Share
ابومعین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی (مشهور به ناصر خسرو) در سال 382 هجری قمری (992 میلادی) در روستای قبادیان مرو به دنیا آمد. اشعار ناصرخسرو حاوی پند، اندرز و مطالب حکمت‌آمیز است. حکیم، حکیم ناصر و سیدالحکما از القاب اوست. ناصر خسرو را یکی از نامی‌ترین تحول‌یافتگان یا به بیان بهتر، منقلب‌شدگان تاریخ ادبیات فارسی دانسته‌اند. او در آغاز کتاب سفرنامه خویش، به‌آشکارا بازگو کرده است که تا حدود سن 40 سالگی با وجود آنکه اهل علم بوده، اما در پی دنیا بوده است تا اینکه، یک خواب زندگی و عاقبت او را به‌کلی تغییر می‌دهد. 

ماجرای خواب ناصر خسرو

ناصر خسرو ماجرای این تحول و دگرگونی را این گونه بیان می‌کند: «شبی در خواب دیدم که یکی مرا گفت: چند خواهی خوردن از این شراب، که خرد را از مردم زایل کند؛ اگر به‌هوش باشی، بهتر. من جواب گفتم که: حکما جز این چیزی نتوانستند ساخت که اندوه دنیا کم کند. جواب داد: در بی‌خودی و بی‌هوشی، راحتی نباشد؛ حکیم نتوان گفت کسی را که مردم را به بی‌هوشی رهنمون باشد، بلکه چیزی باید طلبید که خرد و هوش را بیفزاید. گفتم که: من، این از کجا آرم؟ گفت: جوینده، یابنده باشد و پس، سوی قبله اشارت کرد و دیگر سخن نگفت.» این خواب روشنگر سبب می‌شود که ناصر خسرو راهی سفری هفت ساله شود؛ سفری که طی آن چهار بار خانه کعبه را زیارت می‌کند و همچنین به دربار خلفای اسماعیلی‌مذهب فاطمی مصر می‌رود و از صمیم دل اصول و باورهای شیعیان اسماعیلی را می‌پذیرد. ناصر خسرو عنوان حجّت جزیره خراسان را از المستنصر بالله (خلیفه فاطمی) دریافت می‌کند و مأمور تبلیغ آیین اسماعیلیه در خراسان می‌شود. کتاب «سفرنامه ناصر خسرو» یادداشت‌ها و گزارش این سفر هفت ساله است. از دیگر آثار او می‌توان به «زادالمسافرین»، «وجه دین»، «جامع‌الحکمتین»، «خوان الاخوان»، «گشایش و رهایش»، «سفرنامه»، «بستان العقول»، «دلیل المتحیرین»، «لسان العالم» و «دیوان شعر» اشاره کرد.

روشنگری ناصر خسرو علیه جهل عوام

ناصر خسرو پیش از آنکه تغییر رویه دهد، از محترمان دربار سلجوقی به شمار می‌آمد و در زندگی از رفاهی تمام برخوردار بود. او در زمانه‌ای می‌زیست که هر چشمی می‌توانست ظلم و فساد و تبعیض و جهل موجود در لایه‌های رویین و زیرین جامعه را ‌آشکارا ببیند. در جامعه‌ی آن زمان، رشوه بیداد می‌کرد. در شعر ناصرخسرو، «عوام» بخشی از مردمند که قوه عقل و اندیشه را تعطیل کرده‌اند و در قضاوتِ امور، در سطح و ظاهر باقی‌ مانده‌اند. آنان به هیچ روی به واکاوی لایه‌های زیرین یک رویداد یا پدیده نمی‌پردازند و اغلب با تعصبی کورکورانه و دور از ‌اندیشه، مقلّدِ دیگرانند. از لابه‌لای قصیده‌های استوار کتاب دیوان ناصر خسرو به خوبی می‌توان تازیانه او بر پیکر نادانی و جهل عامیان و غوغاییان را دید.

ناصر خسرو و قصیده اعتراضی

قالب قصیده تا پیش از ناصرخسرو، بیشتر مدحی بود، اما ناصرخسرو در قصیده چه از نظر قالب و چه از نظر معنا، ساختارشکنی کرد. بیشتر قصاید این شاعر برجسته در نکوهش دنیا سروده شده است. ناصرخسرو در اشعار خود دنیا را به دیو، جانوران و مظاهر بی‌جان طبیعت تشبیه و برای جلوه‌های فریبندگی، بی‌رحمی و ناپایداری دنیا از مشبه‌به‌های گوناگونی استفاده کرده است. ترکیبات تشبیهی و استعاری مربوط به دنیا علاوه بر قدرت خلاقیت وی در ترکیب‌سازی، تسلط این شاعر بزرگ را به زبان و ادب فارسی نشان می‌دهد. او در اشعارش، ناخرسندی از وضع موجود را در قالب شکایت از فلک بیان می‌کند و با این فرافکنی، از بیداد و ستم حاکم بر جامعه انتقاد می‌کند. دو عنصر «اعتراض» و «پایداری» در عقیده، شعر ناصرخسرو را از سایر شاعران متمایز می‌سازد و او را پرچمدار شعر اعتراض در زبان فارسی قرار می‌دهد: «هر وعده و هر قول که کرد این فلک و گفت/ آن وعده خلاف آمد و آن قول مزور. پس هر چه همی زیر شب و روز بزایند/ فرزند دروغند و مزور همه یکسر». 
ناصر خسرو با بهره‌گیری از آیات و احادیث و تشبیه دنیا به محسوسات پیرامون خود، می‌کوشد آدمی را از خطرات شیفتگی به دنیا و دوری از اصالت انسانی آگاه کند. بنابراین صدای شاعر در ابیاتش، طنین پرصلابت انسانی استوار است که همواره انسانیت و دیانت را می‌ستاید و در اعتلای آن می‌کوشد.

درگذشت ناصر خسرو

ناصر خسرو سرانجام با اجبار به منطقه بدخشان افغانستان و روستای یمگان کوچ کرد. او زندگی 15 ساله در روستای یمگان را به زندان تشبیه می‌کند: پانزده سال برآمد که به یمگانم/ چون و از بهر چه؟ زیرا که به زندانم... با این حال مردمان این دیار حرمت بسیاری برای او قائل بودند و با القابی چون «حجت»، «سید شاه ناصر ولی»، «پیر شاه ناصر»، «پیر یمگان»، «پیر کوهستان» و «پیر کامل» از او یاد می‌کردند. وی سرانجام در 1088 میلادی (481 هجری قمری) در بدخشان دیده از جهان فروبست.
Знаменитости

مناجات‌های خواجه عبدالله انصاری، اوجی بی‌نظیر در معنویت

سرچشمه مناجات‌های خواجه عبدالله انصاری، قرآن و حدیث با گفتار همه زاهدان و عارفان قبل از اوست.

Share
«الهی هر که تو را شناخت و عَلم مهر تو افراخت هر چه غیر از تو بود بیانداخت. آن کَس که تو را شناخت جان را چه کند/ فرزند و عیال و خانمان را چه کند. دیوانه کنی هر دو جهانش بخشی/ دیوانه تو هر دو جهان را چه کند». این متن بخشی از دفتر مناجات نامه «شیخ ‌الاسلام ابواسماعیل عبدالله بن ابی‌منصور محمد» مشهور به پیر هرات، پیر انصار، خواجه عبدالله انصاری و انصاری هروی از دانشمندان و عارفان بزرگ ایران است. وی در 384 هجری شمسی (1005 میلادی) در کهن‌دژ از توابع هرات به دنیا آمد. او در چهار سالگی خواندن و نوشتن را در مکتب‌خانه فراگرفت و در 9 سالگی به دلیل زبان گویا و استعداد فراوانی که داشت به سرودن شعرهای فارسی و عربی روی آورد. خواجه عبدالله انصاری قرآن و حدیث را نزد استادانی چون «یحیی ابن عمار» و «طاقی سجستانی» آموخت و پس از مدتی برای افزودن به دانش خویش راهی نیشابور شد و سپس به طوس و بسطام سفر کرد و به جمع آوری حدیث همت گماشت. دیدار با شیخ ابوالحسن خرقانی عارف وارسته سبب شد تا در مسیر عرفان گام بردارد و از آن پس اثرهای دلنشینی را از خود برجای بگذارد. 

مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری

خواجه عبدالله انصاری در تصوف از استادان زیادی تعلیم گرفت، اما بیش از همه تحت تأثیر شیخ‌ ابوالحسن خرقانی بود. چنانکه خود گفته است: «اگر من خرقانی را ندیدمی، حقیقت ندانستمی و همواره این با آن در می‌آمیختی یعنی نفس با حقیقت». نخستین ملاقات خواجه با خرقانی در سال 424 هجری قمری (1032 میلادی) هنگام بازگشت از سفر حج رخ داد. دیدارهای او با خرقانی تأثیر زیادی در روحیات و منش او گذاشت. خواجه عبدالله علاوه بر او، به دیدار ابوسعید ابو‌الخیر نیز می‌رفت. در فقه نیز پیرو احمدبن حنبل بود.
انسان‌شناسی و جهان‌بینی خواجه عبدالله از عشق به خدای متعال سرچشمه می‌گیرد. مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری، رساله‌ای عرفانی و ادبی به زبان فارسی است که بخشی از مناجات‌ها و سخنان عرفانی خواجه عبدالله انصاری را شامل می‌شود. این اثر به سبب نثر دلکش و شیوا و سجع‌های خود، معروف شده است. هر مناجات، با الهی آغاز می‌شود و نشان می‌دهد که حکمت خداوند در جان عارف تجلی کرده است. 
از آثار خواجه عبدالله انصاری می‌توان به: «طبقات‌الصوفیه» درباره احوال و اقوال مشایخ تصوف، به زبان فارسی هروی، «تفسیر قرآن»، «انوار التحقیق»، «رحل الرسول»، «رساله اربعین»، «مناجات‌نامه» یا «الهی‌نامه»، «نصایح»، «زادالعارفین»، «کنزالسالکین»، «قلندرنامه»، «محبت‌نامه»، «هفت حصار»، «واردات» و «ذم الکلام» اشاره کرد. آثار این شاعر بزرگ دنیای پر شوری را از دستیابی به سعادت ازلی، خودشناسی و خداشناسی به همگان نشان می‌دهد. 

سبک نویسندگی خواجه عبدالله انصاری

این عالم بزرگ با تلاش و کوشش بسیار، شیوه و بیان نوینی را در زبان فارسی به وجود آورد که ترکیبی از نثر و نظم دلنشین فارسی است. سبک نویسندگی خواجه عبدالله انصاری مانند روشی است که مجلس‌گویان صوفیه و متشرعین داشته‌اند و نمونه‌هایی از آن را پیش از او در کلام ابوسعید ابوالخیر نقل کرده‌اند. این سبک را مشخصا روش بینابین نثر مرسل و مصنوع می‌توان گفت که در آن نوعی از وزن و حالتی از شعر در کلام گوینده مشهود است، چنانکه کلام او را در حکم نثر موزون در می‌آورد. خواجه عبدالله انصاری در دوره حکومت غزنویان و سلجوقیان زندگی می‌کرد و در آن هنگامه برخی از عالمان و ادیبان به مخالفت با سبک و روش این شاعر وارسته پرداختند و فعالیت او را محدود کردند، این امر سبب شد تا این محدث بزرگ به مدت یک سال زندانی شود. او پس از آزادی تا پایان عمر خویش همچنان بر عقیده خود استوار ماند. با تدبر در سخنان خواجه عبدالله انصاری، عقایدی نظیر ترکیب انسان از جسم و روح، مختار بودن انسان، وجود تفاوت‌های فردی بین انسان‌ها، انسان غایت و هدفِ نظام آفرینش، امانت‌دار بودن انسان، انسان موجود برگزیده و احسن، جانشینی خدا بر روی زمین و برخورداری از تمایل ذاتی به سوی خیر و نیکی استنباط می‌شود. خواجه عبدالله انصاری در سال 481 هجری قمری (1088 میلادی) در 85 سالگی در هرات درگذشت و در گازرگاه هرات به خاک سپرده شد.
Знаменитости

علامه مجلسی، بحارالانوار و احیای جایگاه حدیث

علامه مجلسی با گردآوری کتابی سترگ به نام «بحار الانوار» تلاش کرد گنجینه احادیث پیامبر و ائمه را از خطر فراموشی حفظ کند.

Share
محمد باقر مجلسی مشهور به علامه مجلسی و مجلسی دوم در 1006 هجری خورشیدی (1627 میلادی) در اصفهان متولد شد. پدر او، محمد تقی مجلسی از شاگردان بزرگ شیخ بهایی بود. علامه مجلسی از چهار سالگی نزد پدر شاگردی کرد. او در علوم معقول و منقول محضر استادان برجسته‌ای چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، ملا محمدصالح مازندرانی، شیخ حر عاملی و ملا محسن فیض کاشانی را درک کرد و جامع علوم معقول و منقول شد و سرانجام به درجه اجتهاد رسید. از آنجا که در فقه، کلام، تفسیر، حدیث، درایه، رجال و دیگر علوم دینی تبحر داشت، به تدریس روی آورد و شاگردان متعددی پرورش داد که از آن جمله می‌توان از میرزا عبدالله اصفهانی صاحب ریاض‌العلماء، سید نعمت‌الله جزایری، سید ابوالقاسم خوانساری و میر ابوطالب فندرسکی نام برد. 

بحارالانوار، کتاب سترگ علامه مجلسی

علامه مجلسی از میان شاخه‌های علوم اسلامی بیش از همه به حدیث‌نگاری علاقه داشت و به اخباریان نزدیک بود. مشهورترین کتاب او، مجموعه پرحجم حدیثی به نام «بحارالانوار» است که نقش بارزی در احیای جایگاه حدیث در منظومه معرفت دینی دارد. بحارالانوار، حدود 700 هزار سطر دارد و یکی از چاپ‌های آن، 110 جلد است. علامه مجلسی به مانند علمای دوران خود با این نگرش که همه علوم منشأ الهی دارد و ردپای همه آن‌ها را در سخن امامان(ع) می‌توان یافت، به تألیف بحارالانوار پرداخت. نگارش کتاب بحارالانوار بخشی از توجه عمومی علمای آن دوران به حدیث و حدیث‌نگاری بود. عملکرد علامه مجلسی در تألیف مجموعه‌های حدیث شیعه همچون عملی در تقویت مذهب تشیع بسیار موثر ارزیابی شده است و از او به عنوان احیاکننده مذهب تشیع یاد می‌شود.

دیگر آثار علامه مجلسی

علامه مجلسی در ۷۳ سال عمر خود، بیش از یکصد کتاب به زبان فارسی و عربی نوشت. در کنار «بحارالانوار» 110 جلدی، می‌‎توان به کتاب‌های «مرآة‌العقول»، «حلیة المتّقین» (درباره آداب و شئون مختلف زندگی بر اساس تعالیم اسلام و اخلاق اسلامی)، «تحفة الزّائر» (در زیارت معصومان(ع))، «ترجمه توحید مفضّل»، «آداب الصّلاة»، «عین الحیات» (ترجمه و شرح سفارش‌ها و توصیه‌های اخلاقی حضرت پیغامبر اکرم(ص) به جناب ابوذر غفاری) و «حیاة القلوب» (در سرگذشت درباره پیامبران و اوصیا) اشاره کرد. تعداد 49 کتاب و رساله از علامه مجلسی به زبان فارسی منتشر شده است. این آثار با هدف ترویج علوم دینی میان مردم عادی به فارسی نوشته شده است. اهمیت کتاب‌های فارسی علامه مجلسی در سادگی و گستردگی موضوعی آنهاست.

وفات علامه مجلسی

تاریخ وفات علامه مجلسی را برخی سال ۱۱۱۱ هجری قمری (1699 میلادی) ثبت کرده‌اند و گروهی دیگر، سال ۱۱۱۰ قمری. پیکر علامه مجلسی در اصفهان، در کنار مسجد جامع عتیق، در بقعه پدرش، ملا محمدتقی مجلسی به خاک سپرده شد.
روز 21 آگوست مصادف با 30 مردادماه، در تقویم ملی ایران، «روز بزرگداشت علامه مجلسی» نام‌گذاری شده است.
Знаменитости

ابوالفضل بیهقی؛ پدر آثار منثور فارسی

ابوالفضل بیهقی، در تاریخ‌نگاری، بر خلاف آن چه مرسوم بود، بدون ترس، ضعف پادشاهان و سلاطین را گوشزد می‌کرد و در برابر گردن‌کشان سر طاعت نداشت.

Share
ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی در حارث‌آباد بیهق یا سبزوار قدیم متولد شد. پدرش او را از همان دوران کودکی در نیشابور به دانش‌‏اندوزی واداشت. او در جوانی از نیشابور به غزنین رفت و جذب کار نگارش دیوان شد. با علاقه و استعداد بی‌نظیری که داشت، خواجه ابونصر مشکان (صاحب دیوان رسالت محمود غزنوی) او را به این سمت انتخاب کرد. بیهقی شخصی مورد اعتماد بود و خطی خوش داشت. خواجه ابونصر مشکان، بیهقی را محرم و یار نزدیک خود می‌دانست و اسرار و اخبار دستگاه غزنوی را با او در میان می‌گذاشت. این موضوع در زمان نگارش کتاب «تاریخ بیهقی» برای بیهقی سرمایه ارزشمندی شد. 

تاریخ بیهقی

تاریخ بیهقی از شاهکارهای ادب فارسی به شمار می‌رود و یکی از چند کتاب معدودی است که از نثر فارسی پیش از مغول مانده است. در میان نوشته‌های قدیم کمتر کتابی را می‌توان یافت که بتواند با کهنگی زبان تا این اندازه برای خوانندگان خود جذابیت داشته باشد. آغاز تألیف تاریخ بیهقی سال ۴۴۸ هجری قمری (1056 میلادی) و موضوع آن، رویدادهای 42 سال از پادشاهی غزنویان بوده و در 30 جلد نوشته شده است. مطالب آن تا جلد چهارم همان مطالب تاریخ ناصری و تاریخ یمینی است. از جلد پنجم -که ابتدای آن از میان رفته است- تا جلد دهم کتاب موجود است و جلدهای بعدی وقایع سال ۴۵۱ قمری را روایت می‌کند. این کتاب 30 جلدی، علاوه بر آنکه موضوع آن تاریخ و تاریخ‌نگاری است، از جهت دقت و ضبط وقایع و تعهد در ادای امانت و هنرمندی خاص و به تصویر کشاندن جزئیات حوادث و نگریستن به زوایای مختلف مسائل کم‌نظیر و شاید بی‌نظیر است. کتابی که امروز ما آن را به نام تاریخ بیهقی می‌شناسیم، نام اصلی‌اش «تاریخ ناصری» بوده است. تاریخ آل ناصر، تاریخ آل سبکتگین، جامع التواریخ، جامع فی تاریخ سبکتگین و سرانجام تاریخ بیهقی نام‌های دیگر این کتاب است. بخش موجود تاریخ بیهقی را به علت پرداختن به دوران زندگی سلطان مسعود غزنوی تاریخ مسعودی نیز می‌نامند. 

بیهقی پدر نثر فارسی

بیهقی، در اصول تاریخ‌نگاری دیدی دقیق و نقد علمی داشت و حقیقت و حق مطلب را بی هیچ واهمه‌ای بیان می‌کرد. این اتفاق نظر وجود دارد که بیهقی در این کتاب نه تنها یک مورخ است، بلکه مسایل اجتماعی و اوضاع جغرافیایی را با دقت و وسواسی تمام بیان کرده است. تاریخ بیهقی، گنجینه‌ای ارزشمند از امثال و حکم و پند و اندرز است. این اثر ماندگار نوعی ادبیات و تاریخ ادبیات است که از متون کلاسیک به حساب می‌آید. این کتاب سرشار از فنون بلاغت، آرایه‌های ادبی، نثری آهنگین و نیز نمونه اشعار است. به سبب نگارش این کتاب، ابوالفضل بیهقی به عنوان پدر نثر فارسی شناخته می‌شود. بیهقی در نثرنویسی پیرو سبک استادش، ابونصر مشکان بوده است. مهم‌ترین ویژگی‌های نثر تاریخ بیهقی عبارت است از: 1. طولانی‌نویسی، در مقابل کوتاه‌نویسی دوره قبل از بیهقی. این طولانی‌نویسی به گونه‌ای است که در عبارت‌ها خللی ایجاد نمی‌کند و جزئیات مطالب را روشن و مقصود را به‌خوبی بیان می‌کند. 2. توصیفات و ذکر جزئیاتی که خواننده را در برابر وقایع قرار می‌دهد و به تمام اجزای وقایع رهنمون می‌سازد. 3. به کار بردن استشهاد و تمثیل. 4. رعایت برخی ویژگی‌های دستوری و 5. ذکر امثال و اصطلاحات فارسی متداول در آن روزگار. بیهقی به وقایع و اشخاص و ویژگی‌ها و واکنش‌های آنان، همچون نویسندگان ادبیات داستانی پرداخته و واقعه را مانند داستان شرح داده و به انجام رسانده است. 

درگذشت ابوالفضل بیهقی

ابوالفضل بیهقی ۸۵ سال زندگی کرد و در ۴۷۰ هجری قمری (1077 میلادی) از دنیا رفت. او ۱۹ سال پس از نگاشتن تاریخ بیهقی زنده بود و هر گاه به اطلاعات تازه‌ای دسترسی می‌یافت، آن را به متن کتاب اضافه می‌کرد.
روز 24 فوریه مصادف با اول آبان‌ماه، در تقویم ملی ایران، به عنوان روز بزرگداشت بیهقی نام‌گذاری شده است. 
Знаменитости

نقش علامه طباطبایی در توسعه فلسفه اسلامی

علامه طباطبایی ترویج و نهادینه‌سازی فلسفه اسلامی را با تألیف کتب «بدایه الحکمه» و «نهایه الحکمه» وارد مرحله جدیدی کرد.

Share
سید محمدحسین طباطبایی، مشهور به علامه طباطبایی، مفسر، فیلسوف، اصولی، فقیه و عارف است. او از عالمان تأثیرگذار شیعه در فضای فکری و مذهبی ایران در قرن 14 هجری شمسی (قرن 20 میلادی) بود. علامه طباطبایی نویسنده «تفسیر المیزان» و «شیعه در اسلام» و کتاب‌های فلسفی «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم» است. او در حوزه علمیه قم به جای اشتغال به فقه و اصول، درس تفسیر قرآن و فلسفه برقرار کرد. این کار موجب رونق دانش تفسیر در حوزه علمیه قم شد. روش تفسیری او تفسیر قرآن به قرآن بود.

زندگی و آثار علامه طباطبایی

بر اساس زندگی‌نامه خودنوشت علامه طباطبایی، او متولد تبریز است. پدرش حاج میرزا باقر و عمویش میرزا اسدالله از علمای بنام تبریز بودند. محمدحسین تحصیلات مقدماتی را در مکتب‌خانه‌های زادگاهش فرا گرفت، سپس به مدرسه «طالبیه» رفت و به تحصیل علوم دینی و عربی پرداخت و مقدمات را فرا گرفت. آن‌گاه در فقه کتب «شرح لمعه» و «مکاسب»، در اصول کتاب «معالم»، «قوانین»، «رسایل» و «کفایه»، در منطق کتب «کبری»، «حاشیه» و «شرح شمسیه»، در فلسفه کتاب «شرح اشارات» و در کلام کتاب «کشف‌المراد» را مطالعه کرد. در 1304 هجری شمسی (1925 میلادی) برای ادامه تحصیلات به نجف رفت و نزد آیت‌الله آقا شیخ محمد اصفهانی یک دوره خارج اصول و خارج فقه را آموخت. همچنین از محضر آیت‌الله نائینی و آیت‌الله آقا سید ابوالحسن اصفهانی و آیت‌الله حجت کوه کمره‌ای، حاج میرزا علی آقا طباطبایی تبریزی، آقا سید حسین بادکوبه‌ای و آیت‌الله سید ابوالقاسم خوانساری بهره برد. پس از بازگشت به ایران، در 1314 هجری شمسی (1935 میلادی) به زادگاهش بازگشت و مدت 10 سال در آنجا ماند. در 1325 هجری شمسی (1946 میلادی) از تبریز به قم آمد و در حوزه علمیه آنجا مشغول به تحصیل شد و محضر استادان برجسته‌ای چون آیت‌الله سیدمحمد خوانساری، آیت‌الله سیدمحمد حجت کوه کمره‌ای را درک کرد. او شاگردان وارسته‌ای تربیت کرد. نشست‌های علمی‌ علامه طباطبایی با هانری کربن، فیلسوف و شیعه‌شناس فرانسوی، زمینه‌ساز معرفی تشیع به اروپاییان شد. مصاحبات او با هانری کربن، به زبان‌های فارسی، عربی، فرانسه و انگلیسی انتشار یافت و اولین دوره آن در فارسی تحت عنوان «مکتب تشیع» منتشر شد. 

توسعه فلسفه اسلامی

با توجه به آثار علمی، قلمی و سخنرانی‌های مرحوم علامه طباطبایی می‌توان به پنج محور در خصوص امتداد یافتن فلسفه اسلامی توسط او اشاره کرد؛ محور نخست، بالندگی و توسعه فلسفه اسلامی است. تدریس فلسفه به‌ویژه حکمت متعالیه و اسفار ملاصدرا، بخشی از اقدامات ایشان در توسعه فلسفه اسلامی بود. محور دوم، در بخش دین‌شناسی، اعتقادات و علوم کلامی است. در این زمینه نیز با استفاده از پشتوانه‌های فلسفی به تبیین مبانی اعتقادی پرداختند. همچنین ایشان روزآمدی بحث‌های اعتقادی را نیز در دستور کار خود داشتند و در این راستا، رساله «الولایه»، کتاب «شیعه در اسلام» و «قرآن در اسلام» را به نگارش درآوردند. بخش دیگر، پاسخ به شبهات است. مرحوم علامه طباطبایی در مبانی اعتقادی، کتاب‌ها و آثار مستقل دارند، از آن جمله می‌توان به کتاب «وحی یا شعور مرموز»، «علی و فلسفه الهی» و... اشاره کرد. همچنین مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر المیزان هم بحث‌های مستقلی در ذیل آیات قرآن و معارف الهی و بحث‌های مبانی کلامی دارند. 
محور سوم، انسان‌شناسی است. انسان‌شناسی مبنا و محور علوم‌اسلامی است. ایشان آثار متعددی را با پشتوانه‌های فلسفی و عرفانی به نگارش درآوردند؛ همچون انسان ماقبل الدنیا، انسان فی‌الدنیا، انسان بعد دنیا. محور چهارم، بحث اخلاق است. مرحوم علامه طباطبایی در بحث از اخلاق دارای دو ایده و ابداع جدید هستند؛ نخست، در بخش اخلاق نظری «نظریه اعتباریات» را مطرح می‌کنند و بر این اساس، تبیین جدیدی از گزاره‌های اخلاقی به‌دست می‌دهند. دوم، در بخش اخلاق عملی در کتاب المیزان از رهگذر تفسیر به این مهم پرداخته‌اند و در آنجا مسلک توحیدی قرآن را در اخلاق تبیین می‌گذارند.
محور پنجم، امتدادسازی فلسفه در علوم‌انسانی است. ایشان به‌ویژه در مباحث جامعه‌شناسی، علم سیاست، حقوق، مباحث تربیتی و بعضاً مباحث روانشناسی آثاری مستقل دارند و در «المیزان» مباحث مفصلی را در حوزه علوم‌انسانی ذکر کرده‌اند.
روز 15 نوامبر مصادف با 24 آبان‌ماه، در تقویم ملی ایران، به عنوان روز بزرگداشت علامه طباطبایی نامگذاری شده است.
Знаменитости

سید حسن مدرس، نماد مبارزه با استبداد در ایران

نام آیت‌الله سید حسن مدرس، یادآور سال‌ها تلاش در راه مبارزه با استبداد است.

Share
نام آیت‌الله سید حسن مدرس، یادآور مبارزه با استبداد است. او در 1249 هجری شمسی (1870 میلادی) در خانواده‌ای از سادات طباطبایی ساکن سرابه از توابع زواره اردستان اصفهان به دنیا آمد. مدرس به مدت 16 سال در محل تولد زندگی کرد و سپس برای ادامه تحصیل راهی اصفهان شد. او در 1270 شمسی به عراق رفت و نزد علمای نامداری چون آیت‌الله میرزا حسن شیرازی، ملامحمد کاظم خراسانی و سیدمحمد کاظم یزدی به تحصیل پرداخت و پس از هشت سال تحصیل به درجه اجتهاد رسید. در سال ۱۲۷۸ به ایران و اصفهان بازگشت و به مشغول تدریس شد.

سید حسن مدرس در دوران مشروطه

مجلس دوم، ورود رسمی مدرس به عرصه فعالیت سیاسی و پارلمانی بود. در این زمان مراجع نجف بر اساس فصل دوم متمم قانون اساسی، 20 تن از مجتهدان طراز اول از جمله سید حسن مدرس را به مجلس شورای ملی معرفی کردند تا پنج تن از میان آنان برگزیده شود. مجلس شورای ملی در جلسه 14 تیر 1288 شمسی مدرس و چهار تن دیگر را برای انجام وظایف تطبیق نظارتی، انتخاب کردند. موضع‌گیری مدرس و نطق‌های تند و شدید وی در پایان عمر مجلس دوم در برابر اولتیماتوم دولت روسیه برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی در ‌نهایت به بهای انحلال این مجلس به وسیله ناصر الملک نایب السلطنه تمام شد. مدرس در دوره سوم به عنوان نماینده مردم تهران به مجلس راه یافت، اما هنوز از عمر این مجلس یک سال نگذشته بود که جنگ جهانی اول آغاز شد و با وجود اعلام بی‌طرفی ایران، جنگ به قلمرو ایران سرایت کرد. با پیشنهاد مدرس و موافقت مجلس، قرار شد گروهی از نمایندگان به منظور مخالفت با قوای متجاوز به قم مهاجرت کنند و یک دولت سایه در کنار دولت اصلی تشکیل دهند. بدین منظور 27 نفر از نمایندگان مجلس به همراه گروهی از رجال سیاسی و مردم عادی، تهران را به قصد قم ترک کردند. مهاجران در قم کمیته‌ای با عنوان «کمیته دفاع ملی» تشکیل دادند. اما قشون روس روانه قم شد و در پی شکست مهاجران، گروهی به همراه سلیمان میرزا و مدرس از راه کاشان به اصفهان رفتند و از راه کوه‌های بختیاری خود را به غرب ایران رساندند. در شعبان 1336 هجری قمری با پایان یافتن جنگ اول جهانی، مدرس به همراه دیگر مهاجران پس از دو سال، به تهران بازگشت و در مدرسه سپهسالار به تدریس مشغول شد.

مخالفت سید حسن مدرس با رضاخان

مدرس در سال ۱۲۹۰ هجری شمسی، امور رسیدگی به مدرسه عالی سپهسالار (شهید مطهری کنونی) را به عهده گرفت و مشغول تدریس در این مدرسه شد. در دوره‌‏های بعد، مبارزات مدرس، شکل دیگری به خود گرفت و او بارها با در نظر گرفتن منافع ملت با صاحبان قدرت، مخالفت کرد که تحصن در حرم حضرت عبدالعظیم(ع) در اعتراض به دولت صمصام‌‏السلطنه بختیاری، مخالفت با قرارداد استعماری ۱۹۱۹ وثوق‌‏الدوله، اعتراض به کودتای انگلیسی رضاخان و نیز جمهوریت رضاخانی از آن جمله‌ بودند. رضاخان در انتخابات مجلس پنجم توانست با حمایت نظامیان، هواداران خود را وارد مجلس کند و در نخستین اقدام، تغییر رژیم سلطنتی ایران به حکومت جمهوری را در دستور کار قرار داد. مدرس برای آگاهی علما نامه‌های بسیاری درباره ماهیت جمهوری رضاخانی نوشت و به قم فرستاد. رضاخان در پی سفری به قم بنا به خواست علما انصراف خود را از جمهوری به صورت رسمی اعلام کرد. چالش‌ها ادامه داشت و مدرس تنها راه چاره را استیضاح رضاخان به عنوان رئیس‌الوزراء تشخیص داد. وی در 7 مرداد 1303 شمسی به همراه شش تن از نمایندگان، رضاخان را به دلیل سوء سیاست داخلی و خارجی، قیام و اقدام بر ضد قانون اساسی و حکومت مشروطه و نیز تحویل ندادن اموال مقصران به دولت استیضاح کرد، اما این اقدامات به جایی نرسید و او رأی اعتماد گرفت.

تبعید و شهادت سید حسن مدرس

سرانجام مخالفت‌های مدرس با دولت مرکزی، به ترور ناموفق وی توسط عمال رضا‌خان انجامید. از این‌رو رضاخان با ورود مدرس به مجلس هفتم، آشکارا مخالفت کرد و او را در 16 مهرماه 1307 دستگیر و به دامغان، مشهد و خواف تبعید کرد. مدرس سال‌ها در خواف توسط مأموران تحت نظر بود تا اینکه در 22 مهرماه 1316 به کاشمر منتقل شد و در آذرماه همان سال به شهادت رسید و در همان شهر به خاک سپرده شد. ۱۰ آذرماه، در تقویم ملی ایران، به مناسبت شهادت او، به نام «روز مجلس» نامگذاری شده است.
Знаменитости

میرداماد و ابتکارات فلسفی او

از نوآوری‌های میرداماد توجه وی به مفهوم زمان و ارتباط آن با مساله حدوث و قدم عالم است که به عنوان نظریه «حدوث دهری» شناخته می‌شود.

Share
میر محمدباقر بن محمد حسینی استرآبادی را با نام میرداماد می‌شناسند. این فیلسوف در دوره صفویه (قرن شانزدهم میلادی) زندگی می‌کرد. او استاد ملاصدرا مؤسس حکمت متعالیه است و به معلم ثالث شهرت دارد. میرداماد در بسیاری از علوم از جمله فلسفه، کلام، طبیعیات، ریاضیات، فقه و اصول تخصص داشت. او اصالتاً اهل استرآباد (گرگان امروزی) بود، ولی در اصفهان زندگی می‌کرد. وی از دوستان بسیار نزدیک شیخ بهایی و از مقربان درگاه شاه عباس اول و شاه صفی بود. در علوم نقلی از شاگردان سید نورالدین علی بن ابی‌الحسن موسوی، شیخ حسین عاملی و شیخ عبدالعالی بن محقق ثانی بود. او به مرتبه اجتهاد و فقاهت رسید. در علوم عقلی، مدتی محضر امیر فخرالدین سماکی، شاگرد امیر غیاث‌الدین منصور شیرازی را درک کرد و به مباحثات فلسفی اشتغال ورزید. میرداماد در طول حیات خود شاگردانی چون قطب‌الدین اشکوری عارف، ملاصدرا، ملامحسن فیض کاشانی و ملا عبدالرزاق لاهیجی را پرورش داد.

آثار میرداماد

میرداماد بسیار پیچیده‌نویس بود. به همین دلیل فهم آثار او سخت است. میرداماد به لحاظ سلوک عرفانی و مراقبه نفس نیز زبانزد بوده است. معروف است که 40 سال برای استراحت به بستر نرفت. هر شب نیمی از قرآن را تلاوت می‌کرد و همین انس با کلام الهی، در حکمت یمانی برای او گره‌گشا بود. او «آگاهانه فلسفه یمانی و یونانی را از هم بازشناخت؛ میرداماد، فلسفه یمانی را به خردی نسبت می‌داد که از اشراق و الهام نشأت می‌گرفت و دومی را به دانش خردگرایانه منسوب می‌دانست.»

فلسفه میرداماد

ایزوتسو (اسلام‌شناس و قرآن‌پژوه ژاپنی) معتقد است فلسفه میرداماد هم بر برهان عقلی تکیه دارد و هم بر شهود عرفانی. او در روش عقلی، پیرو مکتب مشاء و در عرفان تحت ‌تأثیر سهروردی است. بنابراین در فلسفه وی، بین حکمت مشاء و حکمت اشراق پیوند برقرار می‌شود. میرداماد در مسئله اصالت وجود و اصالت ماهیت، به‌پیروی از سهروردی، به اصالت ماهیت اعتقاد دارد. از نوآوری‌های میرداماد توجه وی به مفهوم زمان و ارتباط آن با مساله حدوث و قدم عالم است که به نظریه «حدوث دهری» معروف است. این نظریه دارای خصیصه‌های کلی مکتب فلسفی اصفهان است؛ میرداماد سه قلمرو وجود را به این قرار قائل می‌شود: سرمد یا ازلیت که به حقیقتی اشاره دارد که تغییر نمی‌کند یا به‌طور دقیق به رابطه‌ بین متغیر و ثابت برمی‌گردد. دون این دنیا که به تنهایی کاملا جاودان است، دهر قرار دارد که تغییرناپذیر را به متغیر پیوند می‌دهد. دون دهر، زمان قرار دارد که رابطه بین اشیای متغیر را نشان می‌دهد. این جهان قبل از زمان خلق نشده است به‌آن معنا که ابتدا زمانی وجود داشته و سپس اتفاقی که خلقت نام دارد، در آن اتفاق افتاده باشد.

درگذشت میرداماد

میرداماد در سال 1040 یا 1041 هـ. ق (1631 میلادی) یعنی حدود 10 ‌سال پس از شیخ‌بهایی، هنگامی که به سفر عتبات رفته بود، روی در نقاب خاک کرد. او را بنا به وصیت خودش در نجف در کنار مرقد امام‌ علی(ع) به خاک سپردند.
Знаменитости

آقا بزرگ تهرانی و حفظ هویت تشیع

دایرة‌المعارف کتاب‌شناسی شیعه که آقا بزرگ تهرانی آن را نگاشت، جوابی به ادعای یک نویسنده است که درباره نقش شیعه در تاریخ اسلام شبهه‌افکنی کرده بود.

Share
محمدمحسن بن علی منزوی تهرانی، معروف به آقابزرگ تهرانی، فقیه و کتاب‌شناس شیعه بود. او در تهران متولد شد. پدر و پدربزرگش از روحانیان این شهر بودند و جدّ‌ بزرگش، حاج محسن، بازرگان بود و به یاری منوچهرخان معتمدالدوله گرجی، نخستین چاپخانه ایران را بنیاد نهاد. آقابزرگ، تحصیلات مقدماتی خود را در مدارس دانگی، پامنار و فخریه (مروی) تهران آغاز کرد. ادبیات، فقه و اصول و منطق آموخت و اصول خط نسخ و نستعلیق را فرا گرفت. در 1315 هجری قمری (1897 میلادی) عازم نجف شد و نزد حاج میرزا حسین محدث نوری علم حدیث آموخت. همچنین در درس علمای بزرگی چون آخوند خراسانی، سید محمدکاظم یزدی، شریعت اصفهانی و میرزا محمدتقی شیرازی به تکمیل فقه و اصول پرداخت و به درجه اجتهاد رسید. 

بزرگ‌ترین خدمت آقا بزرگ تهرانی: الذریعة الی تصانیف الشیعه

محمدمحسن بن علی منزوی تهرانی در 1329 قمری به کاظمین رفت تا مقدمات تدوین بزرگ‌ترین دایرة‌المعارف کتاب‌شناسی شیعه، یعنی «الذریعة الی تصانیف الشیعه» (26 مجلد) را آماده کند. الذریعة، کتاب‌شناسی عظیمی درباره آثار شیعه است. این اثر به معرفی 53 هزار و 510 کتاب تألیفی، تصنیفی و ترجمه‌شده به زبان‌های فارسی، عربی، ترکی، اردو و گجراتی در موضوع‌های گوناگون می‌پردازد. آقابزرگ برای تهیه «فهرست الذریعه» در نجف چاپخانه‌ای به نام مطبعه السعاده دایر کرد، ولی دولت عراق مانع کار وی شد. وی برای تکمیل «الذریعه» سفرهای بسیاری کرد و از بیشتر کتابخانه‌های عمومی عراق، ایران، سوریه، فلسطین، مصر و حجاز و بسیاری از کتابخانه‌های خصوصی بازدید کرد. این مجموعه 26 جلدی که به صورت الفبایی تدوین شده، شامل بیش از یازده هزار صفحه است. آقابزرگ در جمع‌آوری این مجموعه، از منابع فهرست‌نگاریِ نخستین شیعه مثل فهرست شیخ طوسی، فهرست نجاشی و فهرست العلماء استفاده کرده است. او افزون بر این منابع، از فهرست کتابخانه‌های گوناگون نیز سود برده و گاه به آثار چاپی و خطی که خود مشاهده و مطالعه کرده و همچنین به آنچه از افراد مورد اعتماد شنیده، استناد کرده است. 

دومین اثر مهم آقابزرگ تهرانی: طبقات اعلام الشیعه

کتاب طبقات اعلام الشیعه، دائرة المعارفی حدود 20 جلدی در شرح احوال و آثار بزرگان شیعه از قرن چهارم تا چهاردهم قمری است. نویسنده در این کتاب، سرگذشت بزرگان شیعه را به همراه تاریخ زندگی هر یک از آنها گردآوری کرده است. او اثرش را به تعداد قرون غیبت امام زمان(عج) به یازده بخش تقسیم کرده و هر بخش را به قرنی از سده چهارم تا چهاردهم قمری اختصاص داده است. از دیگر آثار وی می‌توان به «مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال»، «هدیه الرازی الی المجدد شیرازی»، «النقد اللطیف فی نفی التحریف عن‌ القرآن الشریف»، «توضیح ‌الرشاد فی تاریخ حصرالاجتهاد»، «المشیخة‌»، «ضیاء المفازات فی طریق مشایخ‌ الاجازات» و «مستدرک کشف‌الظنون» اشاره کرد.
Знаменитости

ملاهادی سبزواری، تجلی نظم فلسفی

حکیم ملاهادی سبزواری با دیدگاه‌های خاص خویش توانست در گسترش آموزه‌های فلسفی گامی نو بردارد و به عنوان پایه‌گذار جنبش نوصدرایی شناخته شود.

Share

حکیم ملا‌هادی سبزواری، عارف و شاعر شیعه در عصر قاجار و بزرگ‌ترین فیلسوف قرن سیزدهم هجری شمسی (قرن نوزدهم میلادی) است. او گرچه مکتب مستقلی در فلسفه ندارد و بیشتر نظریه فلسفی ملا عبدالرزاق لاهیجی و ملاصدرا را توضیح و شرح داده، اما کتاب «منظومه» او دوره کامل منطق و فلسفه است و جایگاه مهمی در مکتب صدرائی دارد. ملا‌هادی سبزواری هر چند یکی از مهم‌ترین شارحان فلسفه صدرائی است، اما اختلاف نظرهایی نیز با ملاصدرا دارد؛ از جمله در علم خدا به ذات خویش، حادث بودن عالم امر، تفاوت حرکت با تحریک، جوهر دانستن برخی اقسام علم و باور به معاد جسمانی و روحانی. منظومه، مشهورترین اثر اوست که در آن حکمت و منطق را به نظم درآورده است. حکیم سبزواری شاعری است که به «اسرار» تخلص داشت و علاوه بر اینکه در شعرهای خویش از مبانی حکمت و فلسفه بهره می‌برد، با استفاده از مسائل عرفانی، آنها را بسیار دلپذیر و شورانگیز کرده بود.

مشهورترین اثر ملاهادی سبزواری: شرح منظومه

حکیم حاج ملاهادی سبزواری از درخشان‌ترین چهره‌های حکمت متعالیه در سال 1176 هجری شمسی (1797 میلادی) در سبزوار به دنیا آمد. او پس از گذراندن علوم مقدماتی در سبزوار به مشهد مهاجرت کرد. در این شهر در رشته‌های ادبیات، فلسفه، علوم ریاضی و فقه و اصول به تحصیل پرداخت. این دوره از تاثیرگذارترین برهه‌ها در شکل‌گیری شخصیت علمی و معنوی این عالم است. پس از گذشت 10 سال از سکونت وی در مشهد مقدس،‌ به حوزه علمیه اصفهان رفت و از محضر استادانی چون حاج ملا حسین سبزواری، ملا علی مازندرانی و آقا محمد علی نجفی بهره برد. او بیش از 20 سال از عمر خویش را برای خلق اثرهای «منظومه» و «شرح منظومه» گذاشت. ملاهادی سبزواری با هدف تنظیم یک دوره موضوع‌های منطقی، عرفانی و فلسفی در قالب شعر و نظم در سال 1240 هجری قمری سرودن شعرهای خویش را آغاز کرد و سرانجام در سال 1261 هجری قمری موفق شد، این امر مهم را به پایان رساند. این اثر از دو بخش علم منطق و حکمت تشکیل شده که بخش حکمت به نام «غُررالفوائد»، بیش از هزار بیت دارد. در این شعرها مسایل مهم فلسفه مطرح شده است. در بخش دوم نیز بیش از 300 بیت وجود دارد که در آن دقیق‌ترین موضوع‌های منطق به نظم در آمده است.

جایگاه ملاهادی سبزواری در فلسفه

جایگاه این فیلسوف از چنان اهمیتی برخوردار بود که «آقا بزرگ تهرانی» درباره وی می‌گوید: «حاج ملاهادی سبزواری، حکیمی است متفقّه و فیلسوفی است متأله. عالمی است عامل و عارفی است کامل. از بزرگان فلاسفه و حکمای اسلامی ایران در اواخر قرن سیزدهم هجری، که پیشوای متألهین اسلام است و مقتدای متبحّرین حکمت و کلام در این عصر.» «هانری کُربن» فیلسوف معاصر فرانسوی در کتاب تاریخ فلسفه اسلامی درباره این عالم می‌نویسد: «اصالت این اندیشمند، بیش از هر چیز، در طنین شخصی آثار و سبکِ سامان دادن به مفردات اندیشه محسوس است، که از آثار ملاّصدرا، حکمت اشراق سُهروردی، نوشته‌های ابن عربی و احادیث امامان شیعی وام گرفته شده‌اند».

آثار و درگذشت ملاهادی سبزواری

از آثار ملاهادی سبزوادی می‌توان به «لئلالی المنتظمه» که همان شرح منظومه منطق است، «اسرار الحکم فی المفتتح و المختتم»، «حواشی بر شواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه» از ملاصدرا، «حواشی بر مبدا و معاد» ملاصدرا، «حواشی بر مفاتیح‌الغیب» ملاصدرا، حواشی بر «اسفار اربعه» ملاصدرا، «شرح نبراس الهدی فی اسرار الاساس»، «رسائل حکیم سبزواری»، «الراح و القراح»، «هادی المضلین فی اصول الدین»، «شرح مثنوی مولانا جلال‌الدین محمد بن بلخی»، «معاد در فلسفه و کلام اسلامی»، «حواشی بهجه‌‌ المرضیه جلال‌الدین سیوطی»، «زندگی‌نامه حکیم»، «رحیق» در علم بدیع و «دیوان اسرار» که همان دیوان شعر اوست، اشاره کرد.
او در سال 1242 هجری قمری به مشهد بازگشت و مدت 5 سال در مدرسه «حاج حسن» به تدریس پرداخت و شاگردانی چون آیت‌الله حاج میرزا حسن حکیم داماد، فاضل یزدی، سید احمد ادیب پیشاوری و شیخ ابراهیم تهرانی معروف به شیخ معلم را پرورش داد. حاج ملاهادی سبزواری در سبزوار درگذشت و همان‌جا به خاک سپرده شد.
روز 27 فوریه مصادف با 8 اسفندماه، در تقویم ملی ایران، به عنوان روز بزرگداشت حکیم حاج ملاهادی سبزواری نامگذاری شده است.
Знаменитости

بایزید بسطامی، رهایی از دنیا و رسیدن به کمال

پیروان بایزید بسطامی به «طیفوریه» یا «بسطامیه» معروف بودند. طیفوریه، قدیمی‌ترین فرقه متصوفه است و معتقد است با رهایی از دنیا و خودپرستی می‌توان به کمال رسید.

Share
بایزید بسطامی، عارف بزرگ قرن دوم هجری (قرن نهم میلادی) است. او در نیمه قرن دوم هجری قمری در شهر بسطام شهرستان شاهرود استان سمنان به دنیا آمد. سلطان ‌العارفین لقب اوست. این لقب را صوفیان به او داده‌اند. تصوف یک جریان فکری است که اعتقاد دارد با ترک جاذبه‌های دنیا می‌توان به حق رسید و به آن پایبند بود. شخصیت‌های نامی ایران که بعضا عارف هم نبودند در آثارشان به شخصیت بایزید بسطامی اشاره کرده‌اند. 

طریق سلوک در نگاه بایزید بسطامی

گفته می‌شود بایزید با احمد بن خضرویه بلخی و ابوتراب نخشبی هم‌عصر بوده است. این دو از بزرگ‌ترین صوفیان نخستین هستند. ذوالنون مصری هم از طریق مکاتبه یا فرستادن مریدان خود با بایزید ارتباط داشته است. از مریدان خاص بایزید می‌توان از عیسی بن آدم ملقب به ابوموسی خادم (بسیاری از سخنان بایزید از طریق او نقل شده است)، ابوموسی دبیلی و سعید منجورانی یاد کرد. پیروان بایزید به «طیفوریه» یا «بسطامیه» معروف بودند. طیفوریه، قدیمی‌ترین فرقه متصوفه است که نابودی را قبول ندارد و معتقد است با رهایی از دنیا و خودپرستی می‌توان به کمال رسید. 

آثار بایزید بسطامی

بایزید بسطامی، در طول دوران حیات خود کتابی ننوشت و امروز اثری از او بر جای نمانده است. هر آن چه امروز به عنوان گفته‌ها یا آثار او نقل می‌شود، تماما گردآوری پیروان و مریدان اوست. جنید بغدادی پس از درگذشت بایزید، بخشی از سخنان و حکایت‌های مربوط به او را که از افراد مختلف از جمله اعضای خانواده‌اش شنیده بود، از فارسی به عربی ترجمه کرد. ابونصر سراج با گردآوری برخی از مشهورترین گفته‌های بایزید و افزودن برخی از تفسیرهای جنید و توضیحات خود کاری را که جنید آغاز کرده بود، پی گرفت. نوشته‌هایی از قبیل «النور من کلمات ابی طیفور»، «رساله احکام القضا و القدر»، «مسائل الرهبان» و «بستان العارفین» را به بایزید بسطامی نسبت داده‌اند.

درگذشت بایزید بسطامی

منابع تاریخی درگذشت بایزید بسطامی را سال 261 هجری قمری (874 یا 875 میلادی) اعلام کردند. آرامگاه او در شهر بسطام، واقع شده است.
Знаменитости

راه پر رهرو شیخ صدوق

شیخ صدوق اعتقاد دارد، انسان برای شناخت خدا، همیشه و در همه حال به الهام الهی یا حجت الهی احتیاج دارد. او تاکید داشت، عقل بدون یاری وحی توان شناخت خدا و کشف معارف دینی را ندارد.

Share
ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابَوَیْه قمی را مردم ایران و دنیا با نام «شیخ صدوق» می‌شناسند. او فقیه، محدث، مفسر و رجال‌شناس شیعی است. منابع تاریخی تولد شیخ صدوق را سال 381 هجری قمری (991 میلادی) تخمین زده‌اند. ایشان در قم به دنیا آمدند. شیخ صدوق مشهورترین محدّث و فقیه مکتب کلامی و حدیث‌محور قم به شمار می‌آید. 

شیخ صدوق، فقیه مکتب کلام

شیخ صدوق در قم پرورش یافت و 20 سال در این شهر با پدرش زندگی کرد. پدرش ابوالحسن علی نام داشت و فقیه و محدث والایی بود. شیخ صدوق نزد پدر علوم مقدماتی دینی را فرا گرفت. در فقه و حدیث شاگرد اساتیدی مانند محمد بن حسن بن ولید، محمد بن علی ماجیلویه، احمد بن علی بن ابراهیم قمی بود. بعد از 20 سال سکونت در قم به درخواست اهالی ری به آنجا رفت. از ری سفر به شهرهای مختلف ایران را آغاز کرد. ابتدا به مشهد رفت و بعد در بلخ، بخارا، مدینه، کوفه، همدان و بغداد نزد عالمان، استادان و حدیث‌شناسان بزرگ عصر خود به تحصیل پرداخت و از سرآمدان آن روزگار شد. امروز نام او در کنار مشهورترین عالمان شیعه و محدّث و فقیه مکتب کلامی و حدیث‌محور قم برده می‏شود. گفته می‌شود از شیخ صدوق 300 اثر به یادگار مانده است که مهمترین آن کتاب «من لایحضره الفقیه» است. این کتاب به عنوان یکی از کتاب‌های اربعه شیعه شناخته می‌شود. شیعیان، چهار کتاب کافی، تهذیب، استبصار و من لایحضر را معتبرترین منابع حدیثی خود می‌دانند و از آنها با عنوان «کتب اربعه» (کتاب‌های چهارگانه) یاد می‌کنند. شیخ صدوق در کتاب «من لایحضره الفقیه» حدود شش هزار حدیث را گردآوری کرده است که موضوع آنها مباحث فقهی و احکام عملی است. 

اندیشه شیخ صدوق

شیخ صدوق اعتقاد داشت انسان برای شناخت خدا، همیشه و در همه حال به الهام الهی یا حجت الهی احتیاج دارد. تاکید داشت که عقل بدون یاری وحی توان شناخت خدا و کشف معارف دینی را ندارد.کتاب مدینه العلم، جامع‌ترین و کامل‌ترین اثر شیخ صدوق است که بنا به دلایلی نامعلوم از بین رفته و امروز اثری از این کتاب بر جای نمانده است. شیخ طوسی می‌گوید کتاب مدینه العلم از کتاب من لا یحضره الفقیه بزرگ‌تر بوده است. ابن‌شهرآشوب نقل می‌کند که من لا یحضر چهار جزء دارد و مدینه العلم دارای 10 جزء است. 
روز 4 می مصادف با 15 اردیبهشت‌ماه، در تقویم ملی ایران، «روز بزرگداشت شیخ صدوق» نام‌گذاری شده است.
Знаменитости

عرفان اسلامی در آثار عبدالرحمان جامی

عبدالرحمان جامی در آثارش توانست عرفان اسلامی را به دل دوست‌داران کتاب در ایران ببرد و با زبان و نثری ساده و شیوا کتابخوان‌های ایران را با عرفان اسلامی آشنا کند.

Share
«هفت اورنگ»، «نفحات الانس» و «بهارستان» سه اثر معروف جامی است که در ذهن بیشتر ایرانی‌ها نامشان نقش بسته است. البته آثار جامی به این سه اثر محدود نمی‌شود و از دیگر آثار او می‌توان «دیوان اشعار»، «لوایح»، «اشعة‌اللمعات»، «تاریخ‌ صوفیان و تحقیق مذهب آن‌ها»، «نقدالنصوص‌ فی‌ شرح نقش‌ الفصوص ابن‌‌عربی»، «مناسک‌ حج‌ منظوم»، «مناقب‌ جلال‌الدین رومی» و «منشأت» اشاره کرد.

آثار نامی جامی

«هفت اورنگ»، یکی از مهم‌ترین آثار منظوم جامی است. جامی در این کتاب داستان‌های حماسی، تاریخی، عاشقانه و اندرزگونه را روایت می‌کند. هفت اورنگ از هفت بخش «مثنوی سلسلةالذهب» (درباره مسایل دینی و اخلاقی همراه با قصه‌های گوناگون که به نام سلطان حسین بایقرا سروده شده ‌است)، «سلامان و ابسال» (داستانی عاشقانه و عرفانی از منابع یونانی)، «تحفةالاحرار» (مثنوی عرفانی و دینی به نام خواجه ناصرالدین نقشبندی)، «سبحةالابرار» (درباره تصوف و مسایل اخلاقی همراه با تمثیلات بسیار)، «یوسف و زلیخا» (از بهترین مثنوی‌های جامی) و «لیلی و مجنون» و «خردنامه اسکندری» که به حکمت و مسایل فلسفی اشاره دارد، تشکیل شده است. 
جامی در هفت اورنگ، مفاهیم عرفانی را در قالب تمثیل و داستان از زبان انسان‌ها و شخصیت‌های حیوانی روایت می‌کند. بهارستان یا «روضه الاخبار و تحفه الابرار» از دیگر آثار این شاعر محبوب است که در قالب نثر و نظم و با تقلید از گلستان سعدی نوشته شده است. بهارستان، حکایات‌ و اندرزهای‌ اخلاقی را با نثری ساده‌ و آمیخته‌ به‌ نظم‌ بیان کرده است و گفته می‌شود جامی آن‌ را برای‌ تعلیم‌ و تربیت‌ فرزندش‌، ضیاءالدّین‌ یوسف‌، تألیف‌ و در سال 892 هجری قمری (1487 میلادی) به‌ پادشاه‌ تیموری‌، سلطان‌ حسین‌ بایقرا اهدا کرده است. 
«نفحات‌الانس» نام کتاب معروف دیگر جامی است. جامی در این کتاب حقایق عرفانی و ذکر احوال عارفان از آغاز کار آنان تا عهد مؤلف را بیان کرده است. جامی به عنوان بزرگترین و نامدارترین شاعر دوره تیموریان شناخته می‌شود. دوره تیموریان یکی از دوران تاریخ ایران است که در آن تحولات گسترده‌ای در حوزه زبان شعر و نظم فارسی به وقوع پیوست. توجه شاهزادگان و سلاطین این دوره به شعر و شاعری از دلایل این شکوفایی است، این شاهزادگان به شدت از هنر و ادب حمایت می‌کردند و حمایت آنها از جامی و شکوفایی این شاعر در آن عصر، سبب شد او را به عنوان بزرگترین و نامدارترین شاعر دوره تیموریان بدانند.

زندگینامه جامی

جامی، فرزند نظام‌الدین احمد دشتی و ملقب به «خاتم‌الشعرا» است. او در غزل‌سرایی به اسلوب کمال خجندی و در مثنوی سرایی‌ به نظامی و امیرخسرو تأسی جسته است و به سبب تبحر در علوم و فنون گوناگون از جامع‌ترین شخصیت‌های حوزه ادب و علوم اسلامی قرن 9 هجری قمری به شمار می‌آید.
وی درس نحو عربی را نزد پدر آموخت، سپس برای کسب علوم ادبی و کلام به هرات رفت. بعد عازم سمرقند شد و به تحصیل ستاره‌شناسی و هیئت پرداخت. بعد با تصوف و صوفی‌گری آشنا شد و در حلقه‌ مریدان شیخ نقشبندی قرار گرفت و چنان در تصوف پیشرفت کرد که از بزرگان طریقت شد و نزد سلطان حسین میرزا بایقرا و وزیر کاردانش امیر علیشیر نوایی جایگاه ویژه‌ای یافت. همچنین با حمایت الغ‌بیگ تیموری توانست در زمینه‌ علم بسیار پیشرفت کند و در میان اهل دانش و معرفت به محبوبیت بالایی دست یابد. وی در شعر ابتدا «دشتی» تخلص می‌کرد ولی بعد چنانکه خود می‌گوید به سبب محل تولدش شهر جام و ارادتی که به شیخ احمد جام داشت، تخلص «جامی» را برگزید. 
تاریخ وفات جامی مصادف با روز جمعه هجدهم محرم الحرام سال 898 هجری قمری (1492 میلادی) در هرات گزارش شده و با توجه به تاریخ ولادتش مدت حیات وی 81 سال بوده است. پیکر این شاعر نامی در کنار مرقد سعدالدین کاشغری به خاک سپرده شده است.
Знаменитости

خدمات شیخ کلینی به جهان اسلام

شیخ کلینی با نوشتن کتاب «اصول کافی» کمک زیادی به حفظ معارف اهل بیت(ع) کرد.

Share
شیخ کلینی، نویسنده کتاب «اصول کافی» است. اصول کافی یکی از کتب اربعه شیعه است. شیعیان چهار کتاب کافی، تهذیب، استبصار و من لایحضر را معتبرترین منابع حدیثی خود می‌دانند و از آنها با عنوان «کتب اربعه» (کتاب‌های چهارگانه) یاد می‌کنند. نام کامل شیخ کلینی، ابوجعفر محمد بن اسحاق رازی است که حدود سال 255 هجری قمری (868 میلادی) و در عهد امامت امام یازدهم شیعیان امام حسن عسکری(ع) در روستای کُلَین از توابع ری متولد شد.

اصول کافی، میراث کلینی

شیخ کلینی علوم اسلامی را نزد پدر و دایی خود آموخت. «علان کلینی رازی»، دایی کلینی از محدثین بزرگ و از شیفتگان مکتب اهل بیت(ع) به شمار می‌رفت. کلینی بعد از مدت کوتاهی که نزد پدر و دایی‌اش با منابع رجالی و حدیثی آشنا شد، برای ادامه تحصیل به ری رفت. در شهر ری شاگرد استاد ابوالحسن محمد بن اسدی کوفی بود و از او علم حدیث آموخت. او به قم، بغداد، کوفه و دیگر نقاط ممالک اسلامی سفر کرد و با دانشمندان بنام، فقها و محدثان برجسته‌ای چون احمد بن مهران، احمد بن ادریس قمی و عبدالله بن جعفر حمیری ملاقات کرد و از آنان اجازه روایت گرفت. منابع تاریخی، عصر شیخ کلینی را عصر حدیث نامیدند. چراکه آن زمان نهضتی فراگیر برای نوشتن احادیث آغاز شده و سراسر ممالک اسلامی را فراگرفته بود. کلینی که به قدر و منزلت کلام معصوم(ع) پی برده بود، شهر به شهر می‌گشت و گوهرهای کلام خاندان عصمت و طهارت(ع) را می‌نوشت. این احادیث امروز در قالب کتاب «اصول کافی» در اختیار مسلمانان قرار دارد. کتاب کافی سه بخش دارد: اصول، فروع و روضه. 
ثقه‌الاسلام، رازی و بغدادی از القابی است که در منابع تاریخی به شیخ کلینی نسبت داده شده است. به سبب تقوا، علم و فضیلتی که شیخ کلینی داشت، مسلمانان از مذاهب مختلف در مشکلات دینی به او مراجعه می‌کردند و به همین سبب، شیخ کلینی نخستین کسی است که به لقب «ثقه‌الاسلام» شهرت یافت و اکثر مذاهب مسلمان در فتوا به او روی آوردند. فتوا نظر مجتهد یا مرجع تقلید درباره وظایف شرعی مکلفان است. انجام به این تکالیف برای مقلدان واجب است. 
کتاب «الرجال»، «الرد علی القرامطه»، «رسائل الائمة (علیهم السلام)»، «تعبیر الرؤیا»، «ما قیل فی‌الائمة من‌ الشعر»، «فضائل قرآن»، «العقل»، «العلم»، «التوحید»، «الاشربه»، «الدواجن و الرواجن» از دیگر آثار شیخ کلینی است. او در زمان حیات خود شاگردان نامی چون ابوعبدالله احمد بن ابراهیم معروف به ابن ابی رافع صیمری، ابوالقاسم جعفر ابن قولویه صاحب کتاب «کامل الزیارات» و... را تربیت کرد. 
شیخ کلینی در بغداد درگذشت و ابوقیراط محمد بن جعفر حسنی، از بزرگان بغداد، بر پیکرش نماز خواند. آرامگاه او در «باب‌الکوفه» در بغداد، امروز در ناحیه شرقی رود دجله کنار پل قدیم بغداد، زیارتگاه مسلمانان است. روز 19 می مصادف با 29 اردیبهشت، در تقویم رسمی ایران، «روز بزرگداشت شیخ کلینی» نام‌گذاری شده است.
Знаменитости

ابوسعید ابوالخیر با دوری از تعصب در تاریخ ماندگار شد

ابوسعید ابوالخیر را پیشگام عرفان عملی در ادبیات فارسی می‌دانند.

Share
ابوسعید فضل‌الله بن ابوالخیر احمد بن محمد بن ابراهیم معروف به شیخ ابوسعید ابوالخیر عارف و شاعر نامدار ایرانی قرن چهارم و پنجم هجری قمری (نهم و دهم میلادی) است. او از عارفان برجسته زبان و ادبیات فارسی است. ابوسعید ابوالخیر، اندیشه‌های عرفانی خود را به زبان شعر و در قالب رباعی بیان کرده است. رباعی یکی از قالب‌های شعر سنتی فارسی است که چهار مصراع دارد و قافیه در دو مصراع اول و مصراع چهارم رعایت می‌شود. ابوسعید ابوالخیر را پیشگام عرفان عملی در ادبیات فارسی می‌دانند.

زندگی ابوسعید ابوالخیر

ابوسعید ابوالخیر در سال 375 هجری قمری (985 میلادی) در ناحیه‎‌ای از خراسان، میان «ابیورد» و «سرخس» به نام «میهنه» به دنیا آمد. پدر او علاقه ویژه‌ای به عرفان داشت و برای همین به شکل مستمر در مجالس عارفان حضور می‌یافت. ابوسعید ابوالخیر هم در این مجالس پدر را همراهی می‌کرد. اولین آشنایی‌های ابوسعید با تصوف و برخی مشایخ صوفیه مانند ابوالقاسم بشر یاسین، ابوالفضل سرخسی، لقمان سرخسی و شیخ ابوالعباس قصاب از این طریق صورت گرفت. او در ادامه فقه را از ابوبکر قفّال و ابوعبدالله خضری آموخت. بعد از سفر به سرخس، آمل و طوس در نیشابور در خانقاه ابوعلی طرسوسی ماندگار شد. در آنجا با تلاش و کوشش فراوان توانست مقام مرشدی یا همان عنوان «شیخ» را از آن خود کند.
ابوسعید بیشتر از 10 سال در نیشابور زندگی کرد و سپس همراه فرزندش ابوطاهر سعید، عازم سفر حج شد. در خرقانِ شاهرود با ابوالحسن خرقانی دیدار کرد و خرقانی استقبال گرمی از او کرد. ابوالحسن خرقانی، از عارفان نامدار ایران است. ابوسعید آخرین مجلس خود را در 27 رجب 440 هجری قمری (1048 میلادی) برگزار و در این مجلس، فرزندش ابوطاهر سعید را به عنوان جانشین معرفی کرد. او در این مجلس درباره چگونگی برگزاری مراسم تشییع جنازه خود به مریدان سفارش نمود. او در نیشابور درگذشت و در زادگاهش به خاک سپرده شد.

دوری از تعصب، مهم‌ترین ویژگی ابوسعید ابوالخیر

ابوسعید ابوالخیر در زمان حیاتش، به شاگردانش هم دوری از تعصب را آموزش می‌داد. او به تمامی افراد، بدون در نظر گرفتن دین و آیین آنها احترام می‌گذاشت و بر این باور بود که عرفان و تصوف باید تجربه شود و در قالب گفتن و وصف کردن نمی‌گنجد. به عقیده ابوسعید قـهر، غلبه و شکنجه، راه‌ صـحیح تـربیت و تهذیب اخلاق نیست؛ به زور، هیبت و قدرت می‌توان بشر را مقهور ساخت اما نمی‌توان انسان کامل سـاخت. بـه نظر او هر فردی این کار را انجام دهد و تهذیب و تربیت نفس خود را فرو گذارد، به منزله‌ این است‌ که به کاری پوچ پرداخته است. او با آنکه یکی از دانشمندان آگاه به علوم رسمی مانند تفسیر، حدیث، فقه و ادب در عصر خود بود، اما هیچ‌گاه کتاب و رساله ننوشت. مکاتباتی که شیخ با مشایخ معاصر، دوستان و فرزندان خود داشته به یادگار مانده است. 
در مجموع احوال و کرامات ابوسعید ابوالخیر در دو کتاب «اسرارالتوحید» و «حالات و سخنان ابوسعید» به وسیله نوادگان وی گردآمده است. رباعیاتی نیز به او منسوب است. در سال 1334 خورشیدی (1955 میلادی) مجموعه‌ای از «سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر» به کوشش و تصحیح سعید نفیسی‌ به بازار آمد که در آنجا همه رباعی‌ها و بیت‌های منسوب به ابوسعید ابوالخیر گرد آمـده‌ است. عطار نیشابوری در آثارش به حکایت‌های ابوسعید پرداخته است. او در «مصیبت‌نامه»، 9 حکایت و در «الهی نامه» پنج حکایت و در «منطق الطیر» سه حـکایت و در «اسـرارنامه» یک حکایت از ابوسعید را به نظم درآورده است.

اندرزهای ماندگار ابوسعید ابوالخیر

ابوسعید ابوالخیر با وجود این که حدود هزار سال پیش زندگی می‌کرد، ولی هنوز هم بسیاری از پندها و اندرزهای اخلاقی او تازگی، ظرافت و ارزش خود را حفظ کرده است و می‌تواند در زندگی راهنمای ما باشد. آن گونه که در کتاب اسرارالتوحید آمده، او فرد خردمند را این گونه تعریف کرده است: «خردمند آن است که چون کارش پیش آید، همه‌ی رای‌ها را جمع کند و به بصیرت در آن نگرد تا آن چه صواب است، از آن برگزیند و دیگران را یله کند (رها کند)؛ چنانکه کسی را دیناری گم شود اندر میان خاک، اگر زیرک بود، همه خاک‌های آن حوالی را جمع کند و به غربالی تنگ فرو گذارد تا دینار از میان پدید آید.»
Знаменитости

کهنه نشدن دوبیتی‌های باباطاهر در گذر زمان/ نگهدارنده‌‌اش نیکو نگه‌ داشت

باباطاهر عریان یا باباطاهر همدانی، بیشتر به‌دلیل‌ دوبیتی‌های‌ عوام‌‌فهم‌ و خواص‌‌پسند، شناخته شده و در دل‌ها جا باز کرده است.

Share
باباطاهر عریان یا باباطاهر همدانی، بیشتر به‌دلیل‌ دوبیتی‌های‌ عوام‌‌‌فهم‌ و خواص‌پسند، شناخته شده و در دل‌ها جا باز کرده است. «شب تاریک و سنگستان و مو مست/ قدح از دست مو افتاد و نشکست؛ نگهدارنده‌‌اش نیکو نگهداشت/ و گرنه صد قدح نفتاده بشکست» یا «ز دست دیده و دل هر دو فریاد/ که هر چه دیده بیند دل کند یاد؛ بسازم خنجری نیشش ز پولاد/ زنم بر دیده تا دل گردد آزاد». 
دوبیتی‌های‌ باباطاهر، دارای زبانی ساده‌ و روان‌ به دور‌ از صنایع‌ ادبی دشوار است. این امر باعث رونق شعر او میان عموم مردم شده، به‌طوری که شماری‌ از بیت‌های او به عنوان تمثیل در بین مردم رواج‌ یافته‌ است‌. خداوند، طبیعت و انسان؛ مضامین شعری باباطاهر را تشکیل می‌دهند. «خوشا آنون که الله یارشان بی/ به حمد و قل هو الله کارشان بی؛ خوشا آنون که دایم در نمازند/ بهشت جاودان بازارشان بی» یا «خداوندا به فریاد دلم رس/ کس بی کس تویی مو مانده بی کس؛ همه گویند طاهر کس نداره/ خدا یار منه چه حاجت کس»

باباطاهر مروج بریدن از تعلقات دنیوی

«مکن کاری که بر پا سنگت آیو/ جهان با این فراخی تنگت آیو؛ چو فردا نامه خوانان نامه خوانند/ تو را از نامه خواندن ننگت آیو»، ایرانی‌‎ها هیچ وقت از خواندن این دوبیتی‌های پندآموز که باباطاهر بعضا به لهجه لری سروده است، سیر نمی‌شوند. باباطاهر در این دوبیتی‌ها با گویش بسیار روان، ساده و بی‌پیرایه خود نیکوکاری، خیرخواهی، احسان و ترک ظلم و ستم به خلق را به خوبی بیان می‌کند. او در قالب‌های قصیده و غزل هم شعر گفته است. آن طور که در منابع تاریخی آمده، باباطاهر شاعر معاصر دوران طغرل شاه سلجوقی است. گفته می‌شود در گذشته لقب «بابا» را به پیران وارسته می‌داده‌اند و «عریان» هم به دلیل صراحت و بریدن باباطاهر از تعلقات دنیا به او داده شده است. 
با توجه به آن چه بیان شد، باباطاهر بدون هیچ پیچیدگی یا توسل به اصطلاحات علمی، افکار و اندیشه‌های خود را در قالب شعر بیان می‌کرد و در اشعار خود از درویشی، قلندری و بی‌سر و سامانی حرف می‌زد و بر فروتنی تاکید می‌کرد. علاوه بر اشعار این شاعر نامدار، مجموعه «کلمات قصار»ی نیز به زبان عربی به یادگار مانده است که در آن عقاید عرفانی را در علم، معرفت و عبادت بیان می‌کند. همچنین باباطاهر کتابی به نام «سرانجام» دارد، این کتاب شامل دو بخش عقاید عرفا و صوفی و الفتوحات الربانی فی اشارات الهمدانی است.

زندگی باباطاهر

از زندگی باباطاهر اطلاعات دقیقی در دسترس نیست و می‌گویند در روستای ایرانه ملایر همدان زندگی خود را به گمنامی سپری ‌کرد. با این وجود، باباطاهر در یکی از دوبیتی‌های مشهور خود، سال تولدش را به حروف ابجد گنجانیده که به سال 326 هجری قمری (937 میلادی) عنوان شده است. بر اساس قدیمی‌ترین منابع، باباطاهر به هنگام ورود طغرل بیک سلجوقی در سال 441 هجری قمری (1049 میلادی) به همدان زنده بوده است. 
باباطاهر در 85 سالگی در همدان از دنیا رفت. آرامگاه او در ورودی شهر همدان در کویی معروف به بن‌بازار در مقابل بقعه امامزاده حارث بن علی قرار دارد. این بنا تاکنون چندین بار بازسازی شده است.
Знаменитости

شعر عنصری بلخی، خالی از لطافت شاعرانه و اوج مدیحه‌سرایی

شعر عنصری بلخی را خالی از لطافت‌ شاعرانه می‌دانند، موضوعی که عنصری‌ خود نیز متوجه آن بوده و در قطعه معروف خود درباره‌اش این طور سروده است: «غزل رودکی وار نیکو بود/ غزل‌های من رودکی‌وار نیست»!

Share
ابوالقاسم حسن بن احمد عنصری بلخی شاعر فارسی‌زبان بلخ (یکی از شهرهای افغانستان امروز)، مشهور به عنصری بلخی در سال 350 هجری قمری (961 میلادی) به دنیا آمد. او به درخواست امیر نصر برادر سلطان محمود غزنوی به غزنه (یکی دیگر از شهرهای افغانستان امروز) رفت و خیلی زود در زمره یکی از برجسته‌ترین شاعران دربار او درآمد. عنصری در دربار سلطان محمود تا جایی پیش رفت که شاه غزنوی به دلیل خلق اشعار بی‌بدیل عنوان «ملک‌الشعرا» را به او داد. عنصری در دربار محمود غزنوی چنان ثروتی جمع کرد که زبانزد شعرای بعدی شد.

ویژگی‌های شعری عنصری بلخی

عنصری بلخی پیش از شاعری، تاجر بود و در شعر هم پیش از مدح سلطان محود غزنوی، در وصف امیر نصر بن سبکتگین شعر می‌سرود. از آثار او می‌توان به دیوان‌ شعر، مثنوی‌ شادبهر و عین‌الحیوة، مثنوی‌ وامق‌ و عذرا و مثنوی‌ خنگ‌ بت‌ و سرخ‌بت اشاره کرد.‌ ستایش سلطان محمود غزنوی و سلطان مسعود غزنوی، غالب قصاید عنصری را تشکیل می‌دهند. گفته می‌شود دیوان شعر عنصری از 30 هزار بیت شامل قصیده، غزل، رباعی، قطعه، ترکیب بند و مثنوی تشکیل شده است. این اثر از میان رفته است و آثار پراکنده‌ای از دیوان شعر عنصری در دست است. آن طور که ادیبان بیان کردند در شعر عنصری علاوه بر ستایش و مدح دو پادشاه نامدار غزنوی، اصطلاحات حکمت، منطق و فلسفه هم یافت می‌شود که این موضوع، فهم برخی از اشعار او را دشوار می‌کند. دقت خیال و باریک‌اندیشی و کوشش برای خلق مضامین نو و ابداعی، از ویژگی‌های شعر عنصری است. عنصری در مدیحه‌سرایی نمونه است. وی را در خلق مضامین مدحی و آمیختن برخی‌ از مفاهیم شعری با بعضی تمثیل‌ها و رنگ استدلال دادن به معانی غزلی و مدحی،‌ شاخص می‌دانند.

قصه نابودی مثنوی‌های عنصری بلخی

مثنوی‌های‌ وامق‌ و عذرا، خنگ‌ بت‌ و سرخ‌بت و شادبهر و عین‌الحیات از عنصری به مرور زمان از بین رفتند و در حال حاضر در دسترس دوست‌داران و علاقه‌مندان این شاعر پارسی‌گو نیستند. قصه‌ وامق و عذرا از حکایت‌های یونانیان گرفته شده است. این مثنوی داستان عشق وامق و عذراست که علی‌رغم رسیدن‌های اولیه با دشواری و سختی همراه می‌شوند. گفته می‌شود 350 بیت از وامق و عذرای به صورت اتفاقی در جلد نسخه‌ای خطی به کوشش مولوی محمد شفیع ادیب پاکستانی کشف شده است. گویا داستان شادبهر و عین‌الحیات هم یونانی است. این مثنوی به‌دست ابوریحان بیرونی به‌نام «حدیث قسیم‌السرور و عین‌الحیات» از فارسی به عربی برگردانده شده و عنصری آن را براساس متن عربیِ بیرونی به نظم فارسی درآورده است. از مثنوی خنگ‌ بت‌ و سرخ‌بت تنها ابیاتی پراکنده به‌جا مانده است. این مثنوی داستانی منظوم درباره دو بت سنگی در بت‌خانه کوه‌های پیرامون بامیان بود. اصل داستان از قصه‌هایی بودایی است. 

درگذشت عنصری

تاریخ درگذشت عنصری بلخی را سال 431 هجری قمری (1039 میلادی) اعلام کرده‌اند. پیکر این شاعر نامدار پس از سال‌ها خدمت به حوزه ادب و فرهنگ ایرانی و برجای گذاشتن اشعاری بی‌بدیل و گرانسنگ در بلخ به خاک سپرده شد.
Знаменитости

ابوعلی مسکویه؛ عقل گرا و خردمند

جایگاه ابن مسکویه در تاریخ تفکر اسلامی از جهت پرداختن به اخلاق و به تبع آن سیاست، قابل توجه است. او به سنتی در تفکر اسلامی تعلق دارد که وزن ویژه‌ای را برای عقل و خرد قائل است.

Share
ابوعلی احمد بن محمد بن یعقوب مسکویه رازی در سال 320 هجری قمری (932 میلادی) در ری متولد شد. زندگی او در شهرهای ری، بغداد، شیراز و اصفهان سپری شد. 20 سال اول زندگی را در ری سپری کرد. از دو دهه ابتدایی زندگی او اطلاعات دقیقی در دسترس نیست. ابوعلی مسکویه در آستانه ورود به دهه سوم زندگی به بغداد رفت و 12 سال مصاحب و ندیم خاص ابومحمد مهلبی، وزیر معزالدوله دیلمی شد. مدت هفت سال نیز در خدمت ابن‌عمید وزیر رکن‌الدوله دیلمی زندگی کرد و خازن کتابخانه او در ری بود. با قتل ابن‌عمید، کتابخانه عظیم او از غارت و ویرانی مصون ماند، اما از خدمت و همکاری با صاحب بن عباد سر باز زد. در ادامه به شیراز رفت و به خدمت عضدالدوله دیلمی درآمد. در این ایام، خازن کتابخانه و بیت‌المال وی شد. با روی کار آمدن صمصام‌الدوله بن عضدالدوله دیلمی، نزد او به خدمت پرداخت. ابن‌مسکویه از معاصران ابوعلی سینا بود و با ابوحیان توحیدی و بدیع‌الزمان همدانی نیز مکاتبه داشت. او چهره برجسته‌ای در حیات عقلی و فرهنگی زمان خود بوده و در رشته‌های گوناگون تاریخ، علم کلام، فلسفه و پژشکی تبحر داشته است. همچنین به کیمیاگری و علوم غریبه سخت علاقه‌مند بوده است. برداشت وی از دین بیشتر فلسفی بود. او تا حدی عقلانی و مانند فارابی و اخوان‌الصفا از معتقدان به تشیع فلسفی به شمار می‌آمد. از دیگر علوم مورد علاقه وی، پزشکی بود. 

آثار ابن‌مسکویه‌

ابوعلی در زمینه‌های حکمت نظری و عملی به‌ویژه در فن تهذیب اخلاق تلاش بسیار کرد و تا آنجا پیش رفت که برخی به او لقب «معلم سوم» داده‌اند. مسکویه را پیشرو نویسندگان علمی تاریخ نامیده‌اند. کتاب «جاویدان خرد» یا «آداب العرب و الفرس» از مسکویه، اندرزنامه‌های ملل گوناگون است. ابوعلی در تفکر فلسفی از ارسطو و افلاطون تاثیر پذیرفته است. در دو کتاب «تهذیب الاخلاق» و «الفوز الاصغر» خود آرای فیلسوفانی مانند بقراط، جالینوس، فیثاغورس و پروکلوس را نقد کرده است. ابن‌مسکویه در علوم گوناگون به‌ویژه تاریخ اسلام و فلسفه و اخلاق آثار ارزشمندی به یادگار گذاشت. در اخلاق و فلسفه، کتاب‌هایی چون تهذیب‌الاخلاق و تطهیر الاعراق، ترتیب السعده، الفوز الاصغر و الحکمة الخالده را نوشت. «تهذیب‌الاخلاق» مهم‌ترین و جامع‌ترین کتاب اخلاقی ابوعلی مسکویه است که از آثار یونانیان به‌ویژه ارسطو تأثیر پذیرفته و بر اندیشمندان پس از خود (مانند خواجه نصیرالدین طوسی و امام محمد غزالی) تأثیر گذاشته است. مسکویه در این کتاب تاکید دارد که روان از سه قوه شامل قوه عاقله، قوه سبعیه و قوه بهیمه تشکیل شده است که به ترتیب فضایل حکمت، شجاعت و عفت را در خود جای داده است. مسکویه فضیلت چهارم را عدالت می‌داند که وظیفه آن ایجاد تعادل میان سه فضیلت پیشین است. می‌گویند مسکویه پیرو ارسطو بوده است و به مانند ارسطو اعتقاد دارد همه چیز در این عالم هستی به سمت خیر در حرکت هستند. مورخان تاثیرپذیری ابوعلی مسکویه از افلاطون را هم رد نکرده‌اند. کتاب «تجارب الامم» شامل دیدگاه‌های اقتصادی ابوعلی است.

درگذشت ابن‌ مسکویه

مورخان درگذشت ابن مسکویه را سال 420 یا 421 هجری قمری (1029 میلادی) در اصفهان اعلام کرده‌اند. آنان محل دفن ابن‌مسکویه را در محله خواجوی اصفهان عنوان کرده و معتقدند قبر او که در باغ مقابل امام‌زاده باقر در محله خواجو بود‌ و به مرور زمان از بین رفته است.
Знаменитости

ابن بواب و کتابت قرآن با خط نسخ ریحانی

ابن‌بواب،‌ 64 نسخه‌ از قرآن‌ مجید را کتابت‌ کرده‌ است‌. نسخه کامل‌ قرآن‌ موجود به‌ خط او در کتابخانه چستربیتی‌ نگهداری‌ می‌شود.

Share
علاءالدین ابوالحسن علی بن هلال معروف به «ابن‌بَواب» خوشنویس و تذهیب‌کار نامدار قرون چهارم و پنجم هجری قمری (قرن 10 و 11 میلادی) است. از محل تولد و زمان به دنیا آمدن ابن بواب اطلاعات دقیقی در دست نیست. تنها موضوع مشخص، زندگی او در بغداد است که بخش اعظمی از دوران حیات او را شامل می‌شود. پدرش هلال، دربان آل بویه بود و به همین دلیل علاءالدین ابوالحسن علی بن هلال را ابن بواب نامده‌اند. 

خطِ منسوب به ابن‌بواب

ابن بواب پیش از آن که به خوشنویسی بپردازد، به نقاشی و نگارگری خانه‌های بزرگان مشغول بود، پس از آن به تذهیب روی آورد. او کم‌کم به خوشنویسی روی‎ آورد و به نوشتن و کتابت مشغول شد. او خوشنویسی را از محمد بن اسد و محمد بن سمسانی، شاگردان ابن مُقله آموخت. این دو استاد از خوشنویسان بزرگ و پدیدآورندگان خط نسخ و دولتمردان دوره عباسی بودند. ابن بواب با بینشی هنرمندانه به خط منسوب زیبایی هنری بخشید. ابداع خط ریحان و محقق را هم به ابن بواب نسبت داده‌اند و گفته می‌شود او در اصلاح و زیباسازی خط‌هایی مثل نرگس، لؤلؤی، مرصّع و وشی تلاش بسیاری کرده است. ابن بواب در خوشنویسی به چنان مقامی رسید که یگانه روزگار خود شد و آن طور که در منابع تاریخی آمده است از خوشنویسان پیش از او کسی را نمی‌توان یافت که مانند او بنویسد. بهاءالدوله فرزند عضدالدوله دیلمی در روزگار آل بویه او را به عنوان کتابدار کتابخانه خود در شیراز انتخاب کرد. ابن بواب، آموزشگاهی هم برای تعلیم خط تأسیس کرد که تا سال 698 هجری قمری (1298 میلادی) پابرجا بود.

کمیاب شدن خط ابن‌بواب

خط ابن ‌بواب‌ در اوایل‌ قرن هفتم هجری قمری (قرن 13 میلادی)‌ به دلیل اهمیتش، کمیاب‌ شد. این در حالی است که در ابتدای شروع به کار، ابن بواب برای درخواست دو دینار، 70 سطر به یکی از بزرگان آن دوران نامه نوشته بود. از این تاریخ زمانی نگذشته بود که با پی بردن به اهمیت خط ابن بواب، آثار خوشنویسی‌ او کمیاب‌ و گران‌بها شد. در منابع تاریخی آمده است همین نامه درخواست دو دینار ابن بواب ابتدا با 17 دینار و بار دوم با 25 دینار به فروش رفت. ابن‌ بواب‌ 64 نسخه‌ از قرآن‌ مجید را کتابت‌ کرده‌ است‌. نسخه کامل‌ قرآن‌ موجود به‌ خط او در کتابخانه چستربیتی ایرلند‌ نگهداری‌ می‌شود. این نسخه در سال 391 هجری قمری (1001 میلادی) نوشته شده است. با این که نوع‌ خط این نسخه را نسخ‌ نوشته‌اند‌، اما کارشناسان اعتقاد دارند این کتابت از نسخ‌ آمیخته‌ به‌ ریحان‌ یا به‌ عبارت‌ دیگر نسخ‌ ریحانی‌ است‌. آثار دیگری‌ هم به‌ ابن‌بواب‌ منسوب‌ است‌. از آن‌ جمله‌ دو نسخه‌ از دیوان‌ سلامه بن‌ جَندل‌ شاعر دوران اعراب جاهلی‌ که‌ اولی‌ در توپکاپی‌ سرایی‌ استانبول‌ و دومی‌ در موزه آثار ترک و اسلام‌ نگهداری‌ می‌شود. 
شیوه خوشنویسی‌ ابن‌ بواب‌ تا زمانی‌ که‌ شیوه یاقوت‌ مستعصمی‌ رواج پیدا نکرده بود، استفاده می‌شد ولی بعد از آن استفاده از خط یاقوت مستعصمی جای آن را گرفت. از شاگردان‌ ابن‌بواب‌ در خوشنویسی‌ می‎توان به محمد بن‌ عبدالملک‌ اشاره کرد. ابن بواب طبع شعر هم داشت و اشعاری را به او نسبت داده‌اند که از آن جمله قصیده‌ای درباره ادوات خوشنویسی است که 28 بیت دارد. سرانجام ابن‌بواب در بغداد درگذشت و در جوار مزار احمد بن حنبل به خاک سپرده شد.
Знаменитости

‎ابن مقفع؛ معرف فرهنگ ایرانی به کشورهای عرب زبان

ابن مقفع با آثار خود فرهنگ ایرانی را به کشورهای عربی معرفی کرده است.

Share
ابن‌مقفع ابومحمد عبدالله سال 106 هجری قمری (724 میلادی) در جور استان فارس (فیروزآباد کنونی) به دنیا آمد. او نویسنده و مترجم است. نام او پیش از مسلمان شدن، روزبه بود. ابن‌مقفع بعد از اینکه مسلمان شد نام عبدالله و لقب ابومحمد را برای خود انتخاب کرد. خانواده او از نجیب‌زادگان استان فارس بودند. حجاج بن یوسف، حاکم عراق پدر ابومحمد عبدالله را مامور گرداندن امور مالیات حکومت خود قرار داد. بی‌عدالتی در کار سبب شد پدر را ماموران حکومت شکنجه و دست او را ناقص کنند. لقب ابن‌مقفع را به دلیل همین عارضه به ابومحمد عبدالله نسبت داده‌اند. 

آثار ابن‌مقفع

ابن مقفع پس از مدتی زندگی در فارس، به کرمان سفر کرد. در کرمان، دبیر داوود بن‌ یزید ابن‌ عمر بن‌ هبیره‌ بود. بعد از فروپاشی دولت اموی، با پدر از کرمان به بصره سفر کردند. ابن مقفع به زبان پهلوی ساسانی اشراف داشت و از طریق اساتید بصره توانست زبان عربی را به شکل فصیح و کامل یاد بگیرد. او حدود 10 سال در بصره زندگی کرد و گفته می‌شود آثار او در این دوره تالیف و ترجمه شده است. ترجمه «کلیله و دمنه» مهم‌ترین‌ اثر ادبی‌ ابن‌‌مقفع‌ است. ‌او کلیله و دمنه را از زبان پهلوی به عربی ترجمه کرده است. نثر این‌ ترجمه‌ از نمونه‌های‌ عالی‌ نثر عربی‌ کلاسیک‌ است‌. کلیله و دمنه، به زبان حال حیوانات نوشته شده است. این کتاب شامل بسیاری از افسانه‌ها و سرگذشت‌ها و پندهاست. مطالب این کتاب برای دانایان و طالبان معنا و معنویت، لذت ویژه‎ای دارد و اهالی خرد بیش از افراد معمولی از کتاب توشه برمی‎‌دارند. این کتاب، به زبان سانسکریت بوده و سپس به زبان پهلوی ترجمه شده است، ولی اصل هندی آن از میان رفته و ترجمه پهلوی آن، مرجع ترجمه سریانی و عربی قرار گرفته است. چندی بعد، ترجمه پهلوی هم نایاب و ناپدید شده و ترجمه عربی آن اساس همه ترجمه‌ها قرار گرفته است. ابن مقفع در ترجمه عربی یک فصل به اسم «برزویه طبیب» به کتاب کلیله و دمنه اضافه کرده است. این فصل گفتاری از قول برزویه پزشک در شرح حال و سیر و سلوک باطنی و وجدانی خویش و مجادله او با نفس و در جست‌وجوی او برای وصول به سعادت و حقیقت است. در میان ترجمه‌های مختلفی که از کتاب کلیله و دمنه شده، ترجمه ابن‌مقفع یگانه ترجمه‌ای است که به صحت و دقت آن می‌توان اطمینان داشت.

ابن‌مقفع و معرف فرهنگ ایرانی

تاج‌نامه انوشیروان، آیین‌نامه عهد ساسانی، «کتاب مزدک» و «کتاب التاج» از دیگر کتاب‌هایی است که ابن مقفع آنها را از زبان پارسی میانه به عربی ترجمه کرده است. ابن مقفع با این آثار، فرهنگ ایرانی را به کشورهای عربی معرفی کرده است. گفته می‌شود نخستین آشنایی اعراب با آثار فلاسفه یونان هم از طریق ترجمه‌های ابن مقفع صورت گرفته است. او کتاب‌هایی مانند «قاطیغوریاس» (مقالات ارسطو) را به عربی ترجمه کرده است. کتاب‌های سخنوری بزرگ (الأدب الکبیر)، سخنوری خُرد (الأدب الصغیر) و رساله الصحابه آثاری است که ابن مقفع تالیف کرده است. نثر شیوای ابن مقفع در این آثار، امروز سرمشق نویسندگان عربی‌زبان است. آثار او به عنوان نمونه‌های مطلوب و شیوای نثر عربی در دانشگاه‌های کشورهای عرب تدریس می‌شود. کتاب «کلیله و دمنه» ابن مقفع بارها به زبان‌های مختلف دنیا ترجمه شده است. 

ماجرای قتل ابن‌مقفع

گفته‏ می‌شود مرگ ابن مقفع دلایل سیاسی دارد. اتفاق نظر این است که او در سن 36 سالگی کشته شده است. درباره مرگ او دو روایت را بیان کرده‌اند: یکی اینکه حاکم بصره به بی‌دین بودن او پی برده و دستور به قتل او داده است که این روایت سندیت کمتری دارد؛ دیگر اینکه، خشم منصور دومین خلیفه عباسی قتل او را رقم زده است.
Знаменитости

جبار باغچه‌بان، معلم مهربان کودکان ناشنوای ایرانی

جبار باغچه‌بان بنیانگذار نخستین کودکستان و مدرسه ناشنوایان ایران است.

Share
جبار باغچه‌‎بان یک معلم است. او موسس اولین کودکستان و مدرسه ناشنوایان ایران است. باغچه‌‎بان در ایروان، پایتخت کشور ارمنستان به دنیا آمد. به لحاظ خانوادگی پیشینه او به تبریز برمی‌‎گردد. استعداد جبار را پدر و مادر او شکوفا کردند. پدر او به سبب علاقه‌‎اش به شاهنامه و داستان‌های ادبیات کهن ایران، فرزند را هم به این سمت کشاند. مادر جبار هم شاعر بود. جبار پیش از این که نامی برای خود در عرصه فرهنگ و ادبیات ایران دست و پا کند، مدتی به شغل پدر، یعنی قنادی مشغول شد. او در 15 سالگی به سبب مشکلات مالی، درس و مکتب‎ را رها کرد.
جبار قناد بود و معماری هم می‌کرد. البته با نشریات فکاهی و طنز «ملانصرالدین» و «لک‎لک» هم رابطه داشت و برایشان مطلب می‏‌نوشت. او مدتی در ایروان به زندان افتاد. علت این گرفتاری را درگیری‌‎های مذهبی مسلمانان و ارامنه عنوان کرده‌اند. شروع فعالیت‌های فرهنگی جبار باغچه‌بان، از زندان بود. او هفته‌نامه‌های ملانهیب‌ و ملاباشی‌ را در زندان می‌نوشت و برای فروش به بیرون از زندان می‌فرستاد. 

آغاز تحولِ جبار باغچه‌بان در زندان

تغییرات در زندگی و رفتار و گفتار باغچه‌بان بعد از زندان مشهود است. به گفته نزدیکانش، زندان‌ تغییرات اساسی در افکار و معتقدات‌ او به وجود آورده بود. باغچه‌بان انسان‏دوست و آرمانش‌ صلح‌ بود. او فعالانه‌ وارد عرصه فرهنگ‌ و اجتماع‌ شد تا بتواند این دو ارزش را در جامعه گسترش دهد. راه اصلاح جامعه را هم از زیربنا و تعلیم و تربیت را از زنان و کودکان آغاز کرد. داستان‌های‌ منظوم‌ قیزیللی‌ یا پْراق‌ (برگ‌ زراندود) و بایرامْچلیق‌ (مژده‌رسانی‌ عید)، اولین آثار او برای مخاطبان کودک بود.
باغچه‌بان در ابتدا تخلص «عاجز» را برای خود انتخاب کرد. او در ایران معلم شد و در مرند از توابع شهر تبریز سرکلاس رفت. آموزش‌ها و پیشرفت‌های دانش‌آموزانش همه را متوجه تفاوت او با سایر معلمان کرد. جبار در مدرسه احمدیه مرند تدریس می‌کرد. تعهد و داشتن ذوق و تخصص، راه پیشرفت او را باز کرد. 

باغچه‏ اطفال در تبریز

باغچه‌بان در تبریز کودکستان «باغچه اطفال» را تاسیس کرد. نام خانوادگی خود را هم به همین خاطر از عسکرزاده به باغچه‌بان تغییر داد. عشق به آموزش سبب نوآوری‌هایی در او شده بود. برای آموزش افراد بزرگسال کتاب الفبای آسان را نوشت، ولی برای‌ کودکان‌ سنگ‌ تمام گذاشت؛ بازی‌ها و کاردستی‌های‌ جدید ساخت‌، شعر سرود و نمایشنامه‌ نوشت و آنها را با موسیقی آشنا کرد. با این همه توجه‌اش به کودکان ناشنوا، ویژه‌تر بود.
فکر تدریس ناشنوایان از حضور یک کودک ناشنوا در مدرسه باغچه اطفال آغاز شد. او بدون هیچ تجربه‌ای این کار را آغاز کرد. برای تدریس به ناشنوایان، «الفبای‌ دستی‌ گویا» را ابداع کرد. این الفبا براساس ویژگی‌ صداها و شکل‌ حرف است. تاسیس «جمعیت‌ حمایت‌ معلمین» و «جمعیت‌ تئاتر» از دیگر اقدامات او در تبریز بود. در تبریز نمایشنامه‌های‌ انتقادی‌، از جمله‌ حیات‌ معلمین‌ و اِرْکَک‌ خالاقیزی‌ (خاله‌ قزیِ نَر) را نوشت و اجرا کرد. باغچه‌بان به دعوت ‌رئیس اداره کل‌ فرهنگ‌ فارس‌ از تبریز به شیراز رفت و آنجا کودکستان شیراز را نیز تاسیس کرد. مجموعه‌ شعر زندگی‌ کودکان‌، نمایشنامه گرگ‌ و چوپان‌، پیر و ترب‌ و خانم‌ خزوک‌ از جمله آثار او در زمان اقامت در شیراز است. نمایشنامه‌های انتقادی او در شیراز مشهور شد.

جبار باغچه‌بان و آموزش معلمان‌ کودکان‌ استثنایی‌

پیشرفت‌ آموزش‌ و پرورش‌ ابتدایی‌، آموزش‌ کودکان‌ استثنایی‌ و توجه به فرهنگ‌ و ادبیات‌ کودکان‌ مدیون ذوق، علاقه، استعداد و مسئولیت‌پذیری جبار باغچه‌بان است. او سال 1311 هجری شمسی (1932 میلادی) به تهران مهاجرت و دبستان کر و لال‌ها را تاسیس کرد.
تلفن‌ گنگ‌ یا سمعک‌ استخوانی‌ از اختراعات باغچه‌بان است. این‌ سمعک،‌ صوت را از طریق‌ دندان‌ به‌ مرکز شنوایی‌ انتقال می‌دهد. «دستور تعلیم‌ الفبای» باغچه‌بان از سال 1314 تاکنون در کلاس‌های‌ دبستان‌های ایران‌ استفاده می‌شود. او با تاسیس ماهنامه زبان‌، روش‌ تازه تدریس خود برای کودکان را با معلمان کلاس اول به اشتراک گذاشت و شروع به آموزش رسمی‌ معلمان‌ کودکان‌ استثنایی‌ کرد. جبار باغچه‌بان در چهار آذر سال 1345 خورشیدی (1966 میلادی) درگذشت‌.

 

Знаменитости

مهین افشان‌پور، چهره ماندگار نگارگری معاصر ایران

نگارگری یکی از هنرهای اصیل ایرانی است که در دوره معاصر، نام مهین افشان‌پور در قله آن می‌درخشد.

Share
میراث فرهنگی ناملموس عاملی مهم در بازیابی هویت فرهنگی هر ملت است. با این حال این میراث بسیار شکننده است و در دنیای امروز که مدرنیته، به عنوان یک فرهنگ مهاجم، دیگر فرهنگ‌ها را با سلطه رسانه‌ای خود مورد تاخت و تاز قرار داده، حفظ آن دشواری فراوان پیدا کرده است. میراث ناملموس نه‌تنها در مظاهر فرهنگی و سنت‌ها، بلکه در دانش سنتی و مهارت‌ها نیز متجلی می‌شود. از این رو کسانی که دانش‌ها و فنون کهن را در حد استادی فراگرفته‌اند و می‌توانند آن را به نسل‌های بعد منتقل کنند، ارزشی ملی پیدا می‌کنند. امروزه فهرستی تحت عنوان «حاملان میراث فرهنگی» در فرهنگ‌های مختلف شکل گرفته که نام این افراد، با هدف شناساندن آنان به همگان در آن درج می‌شود. در ایران نیز چنین فهرستی به ثبت اسامی بزرگان فنون و دانش‌های ملی اختصاص یافته است. «مهین افشان‌پور» یکی از کسانی است که نام وی در میان حاملان میراث فرهنگی ایران آمده است، بانویی که استاد مینیاتور به شمار می‌رفت و شاگردان زیادی را در این رشته هنری تربیت کرد.

زندگی و خدمات مهین افشان‌پور

مهین افشان‌پور در 29 آگوست 1941 (هفتم شهریور 1320) در تهران به دنیا آمد. همزمان با ولادت افشان‌پور، ایران شرایط دشواری را پشت سر می‌گذاشت و متفقین در جریان جنگ جهانی دوم، تهران را به اشغال درآورده بودند. افشان‌پور سال‌های نخست زندگی خود را در آن شرایط دشوار سپری کرد. وی در 28 سالگی، به سبب علاقه به نقاشی، به هنرستان کمال‌الملک راه یافت. در این هنرستان هنرمندانی برجسته به آموزش هنرجویان مشغول بودند. افشان‌پور در آن جا طراحی نقاشی رنگ‌روغن و تذهیب را فرا گرفت. سیاه‌قلم و نقاشی گل و مرغ دیگر رشته‌هایی بودند که افشان‌پور آن‌ها را در این دوره آموخت و توانست پس از سال‌ها تلاش، با دریافت درجه دکترای رشته نگارگری و نشان درجه یک هنری، در این رشته به درجه استادی برسد. او سال‌ها در دانشگاه‌های هنری ایران به تدریس پرداخت و نمایشگاه‌های زیادی بر پا کرد. افشان‌پور در طول زندگی هنری خود بیش از 100 اثر برجسته خلق کرد. به دلیل خدمات افشان‌پور، نامِ او به عنوان یکی از چهره‌های مهم فرهنگی ایران، در فهرست حاملان میراث فرهنگی ایران به ثبت رسید. وی در سال 2022 (1401) در سن 80 سالگی بدرود حیات گفت.

ویژگی آثار مهین افشان‌پور

«سواری از غیب»، «شیخ صنعان و دختر ترسا»، «سمند تیزپای»، «مجلس بنداندازی عروسان» و «آهوان خمارچشم» از آثار شاخص مهین افشان‌پور به شمار می‌روند. وی در آثار خود شیوه‌ای منحصر به فرد داشت و به هیچ وجه یک هنرمند مقلد به شمار نمی‌‌رفت. تاکید روی چهره‌گشایی، استفاده از عنصر ابهام و دوری از ریزه‌کاری‌های اضافه، ویژگی‌های خاص سبک افشان‌پور است. رنگ‌گذاری سایه‌روشن و بازی طیف‌های رنگی در هم‌تنیده از جمله ابزارهای افشان‌پور برای ایجاد ابهام در آثارش محسوب می‌شود.
یکی از وجوه تمایز افشان‌پور که ظرافت کارهای وی را دو چندان می‌کند، نگاه ریزبین و ظریفی است که آن را بیشتر می‌توان در میان بانوان جستجو کرد. به دلیل این ویژگی لطافتِ افزون‌ترِ کارهای افشان‌پور نسبت به نمونه‌های مشابه، با مقایسه‌ای کوچه به چشم می‌آید، گویی امضایی ویژه این هنرمند است. در کارهای افشان‌پور، شخصیت هنرمند متجلی است و نمی‌توان هنرمند را از کارهایش منفک کرد. تسلط وی بر ادبیات فارسی نیز در کارهای مختلف وی خودنمایی می‌کند. تماشای نگاره‌های افشان‌پور صورتِ مجسم داستان‌هایی است که شاعران و ادیبان ایران‌زمین، از گذشته‌های دور در کارهای خود بدان پرداخته‌اند. مضامین حاصل از ترکیب‌بندی پیکره‌ها و پس‌زمینه‌هایی که افشان‌پور به کار می‌گیرد، ذهن را به یاد لطافت‌های شاعرانه می‌اندازد.
همان طور که افشان‌پور نیز در گفتگوهایش به آن اشاره کرده، کارهای او گاهی از چارچوب بیرون رفته تا حس تعالی‌خواهی و کمال‌طلبی انسان را به نمایش بگذارد. وی معتقد بود هنرمند در جامعه زندگی می‌کند و به همین خاطر، کارهایش نباید از اجتماع و مردمش جدا باشد. وی وجود تفکر را پایه‌ای برای خلق اثر هنری می‌دانست و اعتقاد داشت هر خط و هر رنگی که در یک اثر به کار می‌رود، باید با فکر باشد و فلسفه و معنایی با خود منتقل کند.

سبک هنری مهین افشان‌پور

افشان‌پور را می‌توان ادامه‌دهنده «مکتب اصفهان» دانست. این مکتب در زمان انتخاب شدن اصفهان به عنوان پایتخت حکومت صفویه (قرن 17 و 18 میلادی) در رشته‌های مختلف اوج گرفت و اثرات آشکاری بر جریانات هنری ایران در دوره‌های بعد بر جای گذاشت. بررسی آثار افشان‌پور و مقایسه آن با آثار گذشتگان، وی را به عنوان یکی از پیروان رضا عباسی (مشهورترین نقاش زمان شاه عباس صفوی/ درگذشته 1635 میلادی) مطرح می‌کند. آن چه افشان‌پور به این مکتب اضافه کرد، بنیان‌های اعتقادی و عرفانی بود که با استفاده از آثار ادبیات کهن پارسی، نگارگری ایرانی را تحول بخشید. همین ویژگی‌ها موجب شد از سوی برخی کارشناسان هنری، لقب «بانوی خیال» به وی اعطا شود.
Знаменитости

نجف دریابندری، مترجمی هوشیار و نویسنده‌ای فرهنگ‌دوست

نجف دریابندری نه تنها یک مترجم بزرگ بود، بلکه آثار مهمی را نیز از خود بر جای گذاشت.

Share
در میان فرهیختگان هر کشور، مترجمان جایگاهی ویژه دارند، زیرا می‌توانند با برگرداندن کتاب‌ها به زبان مقصد، پُلی بسازند برای آشنایی مردمان خود با فرهنگ و سبک زندگی ملت‌های دیگر. با وجود این جایگاه رفیع، در میان مترجمان، آنان که با شناخت آثار و زمانه خود، کتاب‌های گزیده و مفید را برای ترجمه برگزینند، بسیار مغتنم و نایاب هستند. «نجف دریابندری» یکی از مترجمان معاصر ایران به شمار می‌آید که در طول دوره فعالیتش با ترجمه آثار مهم ادبی و فلسفی، خدمات بزرگی به فارسی‌زبانان ارائه کرد و توانست در بین آنان محبوبیتی ویژه به دست آورد.

زندگی و آثار دریابندری

نجف دریابندری در آبادان، از شهرهای جنوب ایران به دنیا آمد. تولد وی به سال 1929 میلادی (1308 خورشیدی) باز می‌گردد. تحصیلات ابتدایی دریابندری در مدرسه 17 دی سپری شد. وی سپس به دبیرستان رازی آبادان رفت ولی در سال سوم دبیرستان، ترک تحصیل کرد و تا در بازار کار به فعالیت بپردازد. در آن زمان انگلیسی‌های زیادی در آبادان حضور داشتند و در تاسیسات نفتی آبادان به کار مشغول بودند. حضور انگلیسی‌ها دریابندری را به زبان انگلیسی علاقمند کرد و عاملی شد که او به فراگیری آن بپردازد.
دریابندری به تدریج به پیشرفت‌های خوبی در زبان انگلیسی دست یافت و در سال 1953 میلادی (1332 خورشیدی) نخستین ترجمه‌اش را به بازار عرضه کرد. وی در نخستین کار خود، «وداع با اسلحه» از ارنست همینگوی را ترجمه کرد. این کار حدود یک سال بعد در تهران منتشر شد، ولی هم‌زمان، دریابندری به دلیل فعالیت‌های سیاسی، در آبادان به زندان افتاد. وی پس از تحمل نزدیک یک سال حبس در این شهر، برای گذراندن بقیه دوران محکومیتش به تهران منتقل شد. دریابندری در زندان تهران دست از کار نکشید و به ترجمه کتاب مهم برتراند راسل به نام «تاریخ فلسفه غرب» پرداخت. وی پس از چهار سال حبس، در 1958 میلادی (1337 خورشیدی) از زندان آزاد شد.
این مترجم بزرگ ایرانی پس از آزادی از زندان، ترجمه آثار ادبی و فلسفی را پی گرفت و «پیرمرد و دریا» از همینگوی و «هاکلبری فین» از مارک تواین را به فارسی برگرداند. وی حدود 17 سال با موسسه فرانکلین همکاری کرد. این موسسه یک بنگاه چاپ و نشر بود که آثار مهمی را در دوره فعالیتش به چاپ رساند. همکاری دریابندری با این موسسه در سال 1975 میلادی (1354 خورشیدی) به پایان رسید. در همین زمان دریابندری قراردادی را برای ترجمه متن فیلم‌های انگلیسی‌زبان با سازمان ملی رادیو و تلویزیون ایران منعقد کرد.
«یک گل سرخ برای امیلی» و «گور به گور» از ویلیام فالکنر، «معنی هنر» از هربرت رید و «پیامبر و دیوانه» از جبران خلیل جبران، از جمله کتاب‌هایی است که دریابندری در این دوره ترجمه کرده است. فعالیت‌های این مترجم سبب شد دانشگاه کلمبیا به خاطر ترجمه آثار ادبی آمریکایی جایزه «نورتون وایدلر» را به وی اعطا کند.
هرچند دریابندری بیشتر به عنوان مترجم شناخته می‌شود، اثری مهمی با عنوان «کتاب مستطاب آشپزی؛ از سیر تا پیاز» از وی به جا مانده است. این کتاب را می‌توان دایرۀالمعارفی درباره آشپزی ایرانی به شمار آورد. وی همچنین در حوزه ادبیات هنر نیز کارهایی انجام داده و نقاشی‌هایی نیز به جا گذاشته است. دریابندری در سال 2020 میلادی (1399 خورشیدی) در تهران وفات یافت.

ویژگی ترجمه‌های دریابندری

زبان روان و گویای دریابندری در عین وفاداری به متن، از جمله مهم‌ترین ویژگی‌های کارهای اوست. او طنزی مثال‌زدنی دارد که در متن‌هایش مشهود است. به جز آثار و ترجمه‌های دریابندری، آن چه به علاقه مردم ایران به او افزود، اخلاق و منش وی بود. او مردی خودساخته بود و مهارتش را جدا از تحصیلات آکادمیک، با تلاش و پشتکار به دست آورد. شاید به همین دلیل بود که او در آثارش از بالا نگاه نمی‌کرد و در جایگاه یک دوست با مخاطب سخن می‌گفت. این مترجم و نویسنده معاصر به فرهنگ عامه ایران توجه داشت و به خاطر همین توجه، موضوعی همچون آشپزی را تا حدی مهم می‌شمرد که بخشی از زندگی و تلاش‌هایش را برای گردآوری کتابی جامع درباره آن صرف کرد. دریابندری با نقاشی و هنر نیز آشنا بود.
در دوره دریابندری، ترجمه‌هایی با زبانی مغلق و باتکلف در حال فراگیری بود. استفاده از این زبان به نوعی نشانه‌ای از بلندمرتبگی و تسلط مترجم به شمار می‌رفت ولی موجب می‌شد عامه مردم به آن توجهی نداشته باشند. در واقع ترجمه ایران گرفتار آفتی شده بود که در دوره‌ای شعر پارسی را نیز درگیر کرده بود. دریابندری با این شرایط سر ستیز برداشت و تلاش کرد بدون تعارف و تکلف با مخاطب روبرو شود.

ثبت نام دریابندری در فهرست میراث ناملموس ایران

در آگوست 2017 میلادی (مرداد 1396) نام نجف دریابندری به عنوان گنجینه بشری در فهرست حاملان میراث ناملموس ایران به ثبت رسید.
Знаменитости

حسین سعادتمند، مبدع سبکی نوین در مداحی ایران

در ایران نوحه‌خوانی‌های یزد به خاطر اشعار نغز و سبک خاص اجرا شهرت زیادی دارد، سبکی که حسین سعادتمند در تکوین آن نقشی مهم ایفا کرد.

Share
عزاداری‌های محرم را باید بزرگ‌ترین رویداد آیینی در ایران دانست. مردم ایران چند روز پیش از شروع ماه محرم (نخستین ماه در تقویم هجری قمری) خود را برای برگزاری مراسم عزاداری امام حسین و یارانش آماده می‌کنند. این مراسم هر سال در همه جای ایران برگزار می‌شود و جلوه‌ای از ارادت ایرانیان به آن شهید بزرگوار است. شیوه اجرای این عزاداری‌ها از قرن‌ها پیش شکل گرفته و به بخشی از فرهنگ آیینی مردم ایران تبدیل شده است. به طوری که در جای‌جای ایران، متناسب با فرهنگ و اعتقادات مردم، آیین‌های مخصوصی به وجود آمده و حیات خود را در طول سال‌ها حفظ کرده است. در این زمینه، یزد یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران به شمار می‌آید که عزاداری محرم، هر ساله با آداب و آیین‌هایی خاص در آن بر پا می‌شود. یکی از جلوه‌های عزاداری محرم در یزد، سبک خاص نوحه‌خوانی آن است. سبکی که تکوین آن را به حسین سعادتمند منسوب می‌کنند. سعادتمند مداح مشهور یزدی است که در نوحه‌خوانی‌هایش حماسه و مرثیه را در هم آمیخته است.

نقش مداحان در عزاداری محرم

عزاداری‌های محرم معمولا از دو جزء تشکیل شده است: اول سخنرانی و دوم مداحی و ذکر مصیبت. معمولا سخنرانان مراسم عزاداری علمای دینی هستند و در خطابه خود، به بیان نکات اخلاقی، مسائل دینی و تشریح رویدادهای تاریخ اسلامی و شهادت امام حسین می‌پردازند. مداحان نیز با خواندن شعر در دو بخشِ روضه و نوحه، مصیبت‌های امام حسین و یاران ایشان در روز عاشورا را یادآوری می‌کنند و بدین وسیله در میان عزاداران شور و هیجان به وجود می‌آورند. در نوحه‌خوانی‌ها معمولا شعرهایی به صورت آهنگین اجرا می‌شود و عزاداران بر اساس ریتم نوحه، به سینه‌زنی می‌پردازند.
تمام مراسم عزاداری در راستای گرامیداشت حق‌طلبی و عدالت‌خواهی حسین بن علی است و به شرکت‌کنندگان یادآوری می‌کند که همواره باید پیرو امام حسین باشند و تا پای جان در برابر ظلم سر فرود نیاورند.

حسین سعادتمند که بود؟

حسین سعادتمند در سال 1951 میلادی (1330 خورشیدی) در یزد به دنیا آمد. علی‌اکبر، پدر وی، از خادمان حسینی در محله فهادان یزد بود و در مراسم‌های مختلف، به عزاداران خدمت‌رسانی می‌کرد. سعادتمند از کودکی در فضای نوحه و عزاداری بزرگ شد. وی در جوانی همزمان با مداحی، به آموختن موسیقی ایرانی مشغول شد و حتی در دهه 1980 میلادی یک آلبوم موسیقی نیز منتشر کرد. او به صورت رسمی از سال 1980 میلادی (1359 خورشیدی) به عنوان مداح هیات محله فهادان یزد کار خود را آغاز کرد.
در طول سال‌ها مداحی، حسین سعادتمند نوحه‌های بسیاری را اجرا کرد که شمار زیادی از آن‌ها در خاطره مردم ایران جاودانه شده است. وی پس از تحمل دوره‌ای بیماری، در سال 2014 میلادی (1393 خورشیدی) درگذشت.

سبک مداحی حسین سعادتمند

سعادتمند در انتخاب شعر برای نوحه‌های خود، به سادگی و روانی کلام بسیار توجه داشت. وی معتقد بود فضائل اهل بیت و بیان مصیبت‌های کربلا باید با زبانی ساده بازگو شود تا بیشترین اثر را بر مخاطبان بر جای بگذارد. تسلط سعادتمند بر گوشه‌های آوازی و دستگاه‌های موسیقی ایرانی او را در اجرای نوحه‌ها، خصوصا در اوج‌‌های صدایی، به موفقیت خوبی رساند. وی در فن بیان، اجرای دکلمه و ایجاد فراز و نشیب در صدا تبحر داشت. ملودی‌های سعادتمند در مداحی، منطبق بر موسیقی دستگاهی ایرانی تنظیم می‌شد. می‌توان در نوحه‌خوانی‌های سعادتمند سه بخش «درآمد»، «اوج» و «فرود» را که در آواز ایرانی رعایت می‌شود، به خوبی مشاهده کرد. امروزه مداحان جوان یزدی با الگو‌گیری از سعادتمند، فراگیری آواز ایرانی را نیز به عنوان یکی از الزامات مداحی مورد توجه قرار می‌دهند. 
استفاده از نغمه‌های جدید، بهره‌گیری از ظرفیت هم‌خوانی عزاداران در نوحه‌ها و در هم آمیختن ریتم‌های مختلف در اجرا از جمله مواردی بود که سعادتمند را در نوحه‌خوانی به بالاترین سطح موفقیت رساند. سعادتمند را مبدع سبک مداحی چندجوابی می‌دانند که در آن عزاداران بر اساس ظرفیت شعر، با ریتم‌های مختلف در جواب نوحه به هم‌خوانی می‌پردازند. با وجود آن که سعادتمند به عنوان یک مداح یزدی مشهور شده، در سراسر ایران مداحان بسیاری به پیروی از سبک وی می‌پردازند.

ثبت ملی نوحه‌خوانی حسین سعادتمند
با توجه به ابداعات مرحوم حسین سعادتمند در مداحی ایرانی و خدمات او به این حوزه، پرونده «نوحه‌خوانی به شیوه استاد مرحوم حسین سعادتمند» در سال 2020 میلادی در فهرست میراث ناملموس ایران به ثبت رسید.
Знаменитости

وحشی بافقی، شاعری وارسته با بیانی ساده و صادقانه

در متون تاریخی، وحشی بافقی را مردی وارسته، بلندهمت و گوشه‌گیر توصیف کرده‌اند.

Share
ایران سرزمین فرهنگ و هنر است. ادیبان و شاعران بزرگ پارسی‌گوی همچون فردوسی، حافظ، سعدی، خیام و مولانا، در تمام عالم شهره‌اند و آثار آن‌ها نظر تمام مردم جهان را به خود جلب کرده است. اما شاید بزرگی این نام‌ها به حدی باشد که دیگر چهره‌های ادب پارسی را از نظر دور نگه داشته باشد، در حالی که بزرگان ادب پارسی به این چند تن محدود نیستند. وحشی بافقی یکی از چهره‌هایی به شمار می‌آید که اشعار و آثار وی بسیار غنی است، ولی شاید در جهان کمتر شناخته ‌شده باشد.

وحشی بافقی که بود؟

مولانا کمال‌الدین محمد متخلص به وحشی بافقی یکی از شاعران نامدار ایران است که در سال 1532 میلادی (939 هجری قمری) در بافق به دنیا آمد. بافق امروزه در محدوده شرقی استان یزد قرار دارد. وی همزمان با دوره شکوفایی حکومت صفویه می‌زیست. تهماسب صفوی، شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده پادشاهان هم‌عصر وحشی هستند. بر اساس برخی نقل‌ها «وحشی» تخلص برادرِ کمال‌الدین بود. کمال‌الدین پس از فوت برادرش که در آن زمان به شهرت رسیده بود، تخلص وی را اختیار کرد تا نامش را جاودانه کند. کمال‌الدین هر جا در اشعارش از تخلص وحشی استفاده کرده، به ستایش برادرش پرداخته است. برادر کمال‌الدین، نخستین استاد وی بود و کمال‌الدین نزد او، به تعلیم ادبیات پرداخت.
وحشی پس از آموختن دروس مقدماتی به یزد و کاشان رفت و به تکمیل دانش خود پرداخت. او مدتی در کاشان اقامت گزید و سپس از طریق بندر هرمز به هندوستان سفر کرد. وی سال‌های پایانی عمر خود را در یزد یا کرمان سپری کرد و در 1583 میلادی (991 هجری قمری) درگذشت. درباره علت مرگ وحشی گمانه‌زنی‌های زیادی مطرح کرده‌اند ولی احتمالا او بر اثر تب سوزان درگذشته است. در حال حاضر در یزد مقبره‌ای به نام او در محله پیرو برج روبروی امامزاده شاهزاده فاضل ساخته شده است. کار ساخت این بنا در سال 1977 میلادی آغاز شد و حدود دو سال به طول انجامید. در شهر یزد خانه‌ای نیز به نام این شاعر وجود دارد.

خدمات و ویژگی‌های وحشی بافقی

در دوران حیات وحشی، شاعران هنر شاعری خود را برای رسیدن به ثروت و شهرت به کار می‌گرفتند، ولی وحشی به جای مال‌اندوزی، به دنبال بیان احساس و اندیشه خود بود. آن چه وحشی بافقی را در تاریخ ادب پارسی یگانه کرده، سبک خاص بیان اوست. وحشی تلاش می‌کرد از به کار گیری صنایع ادبی و اختیارات شاعری، آن چنان که در آن دوره رسم بود، پرهیز کند و با زبانی ساده و صادقانه سخن بگوید. وحشی جز در مواقعی که استواری کلامش نیازمند به کار بردن صنایع و آرایه‌های ادبی بود، از آن پرهیز می‌کرد. پرهیز از ترکیب‌های مغلق و واژه‌های عربی که در آن دوره نوعی فخرفروشی و خودنمایی در میان شاعران محسوب می‌شد، یکی دیگر از ویژگی‌های شعر وحشی است. 
در تاریخ ادبیات پارسی، وحشی بافقی را بزرگ‌ترین شاعر مکتب وقوع می‌دانند. این مکتب سبکی از شعر فارسی بود که از اواخر قرن پانزدهم میلادی شروع شد و تا اوایل قرن هفدهم میلادی (اواخر قرن نهم تا اوایل قرن یازدهم هجری قمری) ادامه یافت. سادگی و پرهیز از اغراق‌ها و صنایع شاعرانه و به کار بردن اصطلاحات عامیانه از جمله ویژگی‌های این مکتب است.
وحشی در مثنوی‌های خود از قالب اشعار نظامی و در غزل از قالب اشعار شاعران گذشته خود استفاده کرده و به استقبال اشعار آنان رفته است با این حال این کار ابتکار او را تحت‌الشعاع قرار نداده و نویی و تازگی کلامش را از میان نبرده است. همین ویژگی موجب شد در دوره‌های بعد، شاعران بسیاری اشعار وحشی را مورد استقبال قرار دهند.
وحشی به گونه‌های مختلف شعری از جمله غزل، رباعی، ترکیب‌بند، قصیده و مثنوی شعر سروده است. از میان آثار وحشی، مثنوی «شیرین و فرهاد» شهرت بیشتری دارد. این اثر به دلیل فوت وحشی ناتمام ماند و چند قرن بعد، توسط شاعری به نام «وصال شیرازی» تکمیل شد. مثنوی‌های «خلدِ برین» و «ناظر و منظور» از دیگر آثار او هستند. دیوان وحشی بافقی شامل 9 هزار و 76 بیت است و در آن 395 غزل، 43 قصیده و قطعاتی در سایر قالب‌های شعری گرد آمده است.
از وحشی نامه‌ای نیز به جا مانده که آن را با نثری سوزناک، خطاب به معشوق خود نوشته است. این نامه تنها اثر منثور او به شمار می‌رود و در مجموعه خطی کتابخانه ملک تهران نگهداری می‌شود.

روز وحشی بافقی در تقویم ایران

نهم اکتبر (18 مهرماه) در تقویم ایران به نام روز بزرگداشت وحشی بافقی نامگذاری شده است.
Знаменитости

مهدی آذریزدی، پدر ادبیات کودک و نوجوان ایران

سبک نویسندگی مهدی آذریزدی برای کودکان بسیار جذاب است.

Share
در میان نویسندگان معاصر ایرانی، نام مهدی آذریزدی به عنوان یکی از موفق‌ترین نویسندگان کودک و نوجوان مطرح است. مردی که همیشه در دنیای پررمز و راز و پرنشاط کودکی زندگی می‌کرد و بالاترین لذت را در کتاب‌خوانی می‌دید.

مهدی آذریزدی که بود؟

مهدی در سال 1922 میلادی (1300 خورشیدی) در محله خرمشاه در حومه شهر یزد به دنیا آمد. آن چنان که از نام خانوادگی آذریزدی بر می‌آید، اجداد او زردشتی بودند. پدر مهدی کشاورز بود و مهدی، به‌مانند بسیاری از هم‌سن و سال‌های خود، از کودکی برای کمک به پدرش در کنار او به کشاورزی می‌پرداخت. وی در جوانی به کار بنایی مشغول شد و دوره‌ای را نیز در کارگاه جوراب‌بافی کار کرد. صاحب این کارگاه پس از مدتی تصمیم گرفت یک کتابفروشی در شهر یزد تاسیس کند. مهدی از کسانی بود که برای کار در کتابفروشی انتخاب شد. این اتفاق سرآغازی بر ورود مهدی آذریزدی به دنیای کتاب و ادبیات بود.
آذریزدی مدتی پس از شروع کار در کتابفروشی، به تهران رفت و در یک چاپخانه کار پیدا کرد. در همین چاپخانه بود که به فکر ساده‌نویسی داستان‌های کهن پارسی افتاد. وی قصد داشت با این کار، داستان‌ها را برای کودکان قابل فهم کند. این تصمیم زمینه‌ساز تولد نخستین جلد کتاب «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» شد. وی پس از بازخوردهایی که از این کتاب گرفت، کار خود را ادامه داد و توانست هفت جلدِ دیگر از «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» و 10 جلد از «قصه‌های تازه از کتاب‌های کهن» را به رشته تحریر درآورد. این در حالی بود که چندین ناشر برای چاپ جلد نخست «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» دستِ رد به سینه او زده بودند! ...وی نزدیک 30 جلد کتاب دیگر نیز نوشت که «مثنوی برای بچه‌ها»، «خودآموز شطرنج»، «خودآموز عکاسی» و مجموعه «قصه‌های ساده» از آن جمله است.
این نویسنده ایرانی در طول زندگی خود ازدواج نکرد و هرگز به کار دولتی مشغول نشد. آذریزدی تمام وقت خود را به مطالعه و نوشتن اختصاص می‌داد. او در سال 2009 میلادی (1388 خورشیدی) در 87 سالگی در تهران درگذشت و پس از انتقال به یزد، در محله زادگاه خود دفن شد.

ویژگی‌های آثار آذریزدی

بیشتر آثار این نویسنده ایرانی بازنویسی آثار قدیمی پارسی و روایت‌های زندگی گذشتگان است. برای مثال هشت جلد «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» به ترتیب به قصه‌های «کلیله و دمنه»، «مرزبان‌نامه»، «سندبادنامه و قابوس‌نامه»، «مثنوی معنوی»، «قرآن کریم»، «شیخ عطار»، «گلستان» و «زندگی 14 معصوم» اختصاص یافته است. این مجموعه به زبان‌های اسپانیایی، ارمنی، چینی و روسی ترجمه شده است. مجموعه «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» را باید پرشمارگان‌ترین کتاب کودک و نوجوان در ایران دانست. این مجموعه تاکنون بیش از 60 بار تجدید چاپ شده است. همچنین داستان‌های بازنویسی‌‌شده در این مجموعه تاکنون برای ساخت آثار متعدد حوزه کودک و نوجوان به کار گرفته شده است که یک مجموعه پویانمایی 26 قسمتی با همین نام، از آن جمله محسوب می‌شود.
از نظر فنی نثر آذریزدی بسیار ساده است. نویسنده در کتاب‌های خود، نه مانند بزرگ‌تری که زبانش را کودکانه می‌کند، بلکه در نقش کودکی قصه‌گو که برای هم‌سالانش سخن می‌گوید ظاهر می‌شود. شیوه آذریزدی در بازخوانی داستان‌ها مخصوص خودِ اوست. او به زمینه‌های اخلاقی و تربیتی داستان‌ها توجه دارد، به گونه‌ای که کتاب‌هایش نه تنها مایه سرگرمی کودکان و نوجوانان است، بلکه آنان را تعلیم می‌دهد و مسیر درست را به آنان نمایان می‌کند.
آذریزدی را می‌توان نخستین نویسنده ایرانی دانست که به بازنویسی آثار کهن پارسی برای کودکان اهتمام کرد. این نویسنده در دوره‌ای که جریانی نوگرا در ادبیات و شعر پارسی به وجود آمده و مدعی بود آثار ادبی کهن دیگر با زمانه جدید هم‌خوانی ندارد، زیبایی و کارایی میراث ادبی ایران را به همگان اثبات کرد. همین خدمت بی‌بدیل آذریزدی کافی است تا نام وی بر آسمان پرستاره ادب پارسی درخشان و جاودان بماند.

جوایز و نشان‌های ملی و بین‌المللی

آذریزدی در سال 1364 میلادی (1343 خورشیدی) پس از نگارش کتاب «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» از سوی یونسکو مورد تقدیر قرار گرفت. در داخل ایران نیز بارها نشان‌ها و جوایزی برای قدردانی از آذریزدی به وی اعطا شد، از جمله اعطای نشان کتاب برگزیده سال به سه کتاب او از سوی شورای کتاب کودک. وی به «پدر ادبیات کودک و نوجوان ایران» مشهور است. در سال 2023 «قصه‌گویی ایرانی» با یادی از مهدی آذریزدی، در آیینی که در منزل وی برگزار شد، در فهرست آثار ناملموس ملی ایران به ثبت رسید. همچنین روز درگذشت آذریزدی (هشتم جولای/ 18 تیرماه) در ایران به نام روز ملی ادبیات کودک و نوجوان نامگذاری شده است.
Знаменитости

فرید جواهرکلام، مترجم پرکار آثار روان‌شناسی، ادبی و تاریخی ایرانی توضیح کوتاه

فرید جواهرکلام در طول بیش از 70 سال اشتغال به ترجمه، آثار بسیاری را در حوزه ادبیات، تاریخ و روان‌شناسی به فارسی برگرداند.

Share

مترجمان در طول تاریخ در تبادلات فرهنگی نقشی مهم بر عهده داشته‌اند. مترجمان زبده و زبردست با انتخاب بهترین کتاب‌ها و انتقال آن به فرهنگ میزبان، خدمات گسترده‌ای به هم‌زبانان خود ارائه داده‌اند، هر چند شاید نام بسیاری از آنان در دل تاریخ گم شده باشد. در ایران نیز بسیاری چهره‌ها سال‌های درازی از عمر خود را برای برگرداندن آثار مختلف به فارسی صرف کردند و توانستند پلی بزنند میان فرهنگ ایرانی و سایر فرهنگ‌های جهانی. فرید جواهرکلام یکی از مفاخر عرصه ترجمه در ایران است که در نویسندگی نیز دستی داشت. آثاری که جواهرکلام به فارسی برگردانده است سیاهه‌ای دراز دارد و موضوعات متنوعی را شامل می‌شود. ترجمه کتاب‌های «تاریخ مردمان عرب»، «تاریخ سیاسی هخامنشی»، آثار زیگموند فروید، «تاریخ فلسفه چین» و نویسندگی کتاب‌هایی همچون «برگزیده و شرح مصیبت‌نامه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری» از جمله آثار جواهرکلام در حوزه نویسندگی و ترجمه است.

زندگی و زمانه فرید جواهرکلام
فرید جواهرکلام در سال 1925 میلادی (1304 خورشیدی) در محله ملک‌آباد در جنوب شهر تهران به دنیا آمد. پدر فرید استاد زبان انگلیسی محسوب می‌شد و نزد اساتید مطرحی آموزش دیده بود.
فرید در کودکی به حصبه مبتلا شد و یک هفته در کما بود. به عقیده جواهرکلام، این بیماری موجب شد پدر و مادر در تربیت او نهایت محبت را به خرج دهند و او را به یک بچه لوس تبدیل کنند! در دوران کودکی فرید، مدارس مدرن چندان رونقی نداشتند و زیاد پرشمار نبودند. او به دبستان امیر معزی رفت و از آن جا تحصیلات خود را آغاز کرد. جواهرکلام دوره ابتدایی را در کلاس‌هایی گذراند که بیش از 50 دانش‌آموز در آن بودند و به همین دلیل، معلمان فرصت و امکان صرف وقت برای همه شاگردان خود را نداشتند. از این رو مادر فرید نیز دست به کار تعلیم آموزش‌های اولیه به او شد. جواهرکلام پس از گذراندن دوره ابتدایی به دبیرستانی به نام «نور و صداقت» در محله سرچشمه (تهران) وارد شد. او به گفته خودش، در این دوره بسیار شیطنت می‌کرد و با به هم ریختن کلاس، معلمان را به ستوه می‌آورد! فرید نخستین تعلیمات زبان انگلیسی را در همین دوره نزد پدر فرا گرفت. وی اعطای کتاب «ماشین زمان» هربرت جورج ولز از سوی پدرش را که در همین دوره اتفاق افتاد، یکی از نقاط عطف علاقمندی‌اش به زبان انگلیسی می‌داند...
پس از تکمیل دوره متوسطه، جواهرکلام با کسب رتبه نخست آزمون ورود به دانشگاه‌ها، به دانشگاه تهران وارد شد و در اوایل دهه 1330 خورشیدی (اوایل دهه 1950 میلادی) در رشته ادبیات انگلیسی لیسانس گرفت. وی پس از فراغت از تحصیل در دانشگاه تهران به فرانسه رفت تا در دانشگاه آلیانس در رشته روان‌شناسی تحصیل کند. جواهرکلام همزمان تسلط خود به زبان فرانسه را نیز تکمیل کرد. تحولات آن دوره و سقوط دولت مصدق در 1953 میلادی (1332 خورشیدی) موجب شد اعطای ارز دولتی به دانشجویان خارج از کشور لغو شود و جواهرکلام برای گذران زندگی به مشاغلی همچون نجاری و روزنامه‌فروشی روی آورد.
مدتی بعد جواهرکلام به ایران بازگشت و با دیدن علاقه دانشگاهیان به فروید و فرویدیسم، به پیشنهاد یکی از اساتید دانشگاه کتاب «مساله روان‌کاوی نزد مردم عام» را ترجمه کرد. زبان مغلق فروید ترجمه آثار او را بسیار دشوار می‌کند، با این وجود چیره‌دستی جواهرکلام موجب شد ترجمه این کتاب بسیار مورد توجه قرار گیرد. ترجمه جواهرکلام بر این کتاب در طول حدود 70 سال، مورد توجه بوده و بارها تجدید چاپ شده است. وی در سال‌های اولیه بازگشت از اروپا، در سفارت هند در تهران به عنوان مترجم مشغول به کار شده بود و همزمان به فعالیت‌های روزنامه‌نگاری اشتغال داشت. در طول چند دهه بعد، جواهرکلام به ترجمه آثار مختلف، خصوصا در حوزه ادبیات، تاریخ و روانشناسی ادامه داد. جواهرکلام مدتی به عنوان دبیر زبان انگلیسی اشتغال داشت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی (1979 میلادی) به آمریکا رفت تا با تحصیل در دانشگاه کلورادو مدرک کارشناسی ارشد رشته ادبیات انگلیسی را دریافت کند. وی بعد از دریافت مدرک کارشناسی ارشد، به ایران بازگشت و کار ترجمه را ادامه داد. جواهرکلام اشتیاق خود به کشف و تجربیات جدید را عاملی برای پا گذاشتن به عرصه ترجمه عنوان کرده است. به عقیده جواهرکلام خواندن متون به زبان اصلی جلوه‌ای از اکتشاف است.

وفات فرید جواهرکلام
این استاد و مترجم پرکار ایرانی تا آخرین روزهای عمر به کار ترجمه مشغول بود و سرانجام در نخستین روزهای 2024 میلادی (1402 خورشیدی) در 98 سالگی بدرود حیات گفت.

Знаменитости

حمزه ایلخانی‌زاده و تلاش‌های او برای رشد ورزش ایرانی چوگان

در میان چهره‌هایی که به چوگان، به عنوان یک ورزش اصیل ایرانی توجه داشته‌اند، نام حمزه ایلخانی‌زاده شهرت فراوانی دارد.

Share

چوگان یک ورزش اصیل ایرانی است. کارشناسان پیشینه چوگان را به هزاره اول پیش از میلاد می‌رسانند و معتقدند به دلیل آن که اجرای این ورزش مهارت‌های سوارکاری و ورزیدگی اسب‌ها را بالا می‌برد، با حمایت حاکمان روبرو شد و رشد کرد. بعدها این ورزش به دیگر کشورها نیز راه یافت. در ایران این ورزش به خصوص در جشن‌ها، همراه با روایت‌گری، نقالی و موسیقی به اجرا در می‌آمد و در گوشه‌های میدان چوگان، نقاره‌نوازی، سرنانوازی و نواختن شیپور جریان پیدا می‌کرد. در نقاشی‌هایی که عمدتا به صورت مینیاتور از گذشته‌ها باقی مانده، نقش‌های متعددی از ورزش چوگان دیده می‌شود و در آن‌ها نوازندگانی در حالی که مشغول نواختن سازهایی همچون سرنا و نقاره هستند، به تصویر کشیده شده‌اند. بنابراین باید چوگان را یک «ورزش شاد» توصیف کرد.
رقابت‌های چوگان در جامعه ایرانی به حدی جدی بود که حاکمان و اشخاص سرشناس، شخصا برای تماشای آن حضور می‌یافتند. این جایگاه به آن خاطر است که چوگان، حامل یک ارزش اجتماعی و فرهنگی ویژه بوده است. با این وجود این ورزش به تدریج جایگاه خود را در جامعه ایرانی از دست داد و چندان مورد توجه نبود. در چند دهه اخیر تلاش‌های زیادی برای زنده کردن ورزش چوگان و معرفی آن به همگان صورت گرفت. این تلاش‌ها خصوصا پس از سال 2002 میلادی (1381 خورشیدی)، با تاکید مقام معظم رهبری بر سرمایه‌گذاری بیشتر روی رشته چوگان و ارتقای جایگاه این ورزش شکل گرفت. در همان سال با جدا شدن ورزش چوگان از سوارکاری، فدراسیون جدیدی در میان فدراسیون‌های ورزشی ایران به وجود آمد. در نهایت با تهیه پرونده‌ای برای ارائه به سازمان جهانی یونسکو، «چوگان، بازی سوار بر اسب همراه با موسیقی و روایت‌گری» در سال 2015 میلادی (1394 خورشیدی) به ثبت جهانی رسید. در این مسیر چهره‌هایی با تلاش فراوان کوشیدند جایگاه فرهنگی و تاریخی چوگان را معرفی و اهمیت آن را گوشزد کنند. حمزه ایلخانی‌زاده یکی از همین افراد بود که نام وی به خاطر فعالیت‌هایش در زمینه چوگان در سال 2018 میلادی (1397 خورشیدی) در فهرست گنجینه‌های زنده بشری ایران به ثبت رسید.

حمزه ایلخانی‌زاده، کودکی و ورود به ورزش
حمزه ایلخانی‌زاده در یک خانواده عشایری به دنیا آمد. محل تولد او روستایی به نام «حمامیان» در نزدیکی شهر بوکان در غرب ایران بود. ایلخانی‌زاده خانواده خود را ایراندوست و عاشق فرهنگ و ادبیات ایران توصیف می‌کند. به اعتقاد وی همین علاقه خانواده او به ادبیات، موجب شد پیوند عمیقی میان او و فرهنگ و ادب پارسی به وجود آید، به طوری که در کودکی اشعار حافظ را از بر شد. او در سنین کودکی و نوجوانی با چوگان آشنا شد و حتی پس از عزیمت به تهران برای ادامه تحصیل، این ورزش را رها نکرد. ایلخانی‌زاده که در زمینه صنعتی نیز فعالیت داشت، از بدو تاسیس فدراسیون چوگان جمهوری اسلامی ایران در سال 2002 به عنوان رئیس فدراسیون انتخاب و به مدت 15 سال عهده‌دار این مسئولیت بود. در زمان ریاست وی بر این فدراسیون بود که پرونده چوگان در یونسکو به ثبت رسید.
وی شوق حاصل از چوگان را در میان همه رشته‌های ورزشی بی‌نظیر می‌داند و معتقد است: «چوگان یک ارزش برای وطن و آیندگان ماست و باید حفظ شود، ولی نگاه‌هایی می‌خواستند این ورزش را به عنوان یک ضدارزش مطرح کنند... این مملکت همواره عاشقانی داشته است که برای زنده کردن فرهنگ آن پیش‌قدم بوده‌اند. در هر زمان فرصتی پیدا می‌شد با حمایت این افراد نظرات درباره چوگان را مطرح می‌کردیم و در نهایت چوگانِ گوشه‌گیر و مظلوم و مطرود را به همه شناساندیم و موفق شدیم آن را به نام این سرزمین در سطح جهانی به ثبت برسانیم.» وی ثبت چوگان به نام ایران را یک دستاورد بزرگ می‌داند و چوگان را مجموعه‌ای از عناصر تاریخی، هنری، فرهنگی و ادبی توصیف می‌کند.
تبدیل مجدد میدان امام (نقش‌جهان) اصفهان به عرصه رقابت چوگان یکی از اهداف و آرزوهای ایلخانی‌زاده است. این اثر از ابتدا به عنوان میدانی برای برگزاری رقابت‌های چوگان ساخته شده بود و هنوز هم بقایای دروازه‌هایی که در این بازی کاربرد داشت، وجود دارد. نقل است که شاهان صفوی به همراه خانواده خود در هنگام برگزاری رقابت‌های چوگان در عمارت عالی‌قاپو حضور می‌یافتند و بازی‌ها را تماشا می‌کردند.